ابراهيم
مکي – تعداد آيه52
الر ـ [ اين ] كتابى است كه آن را بر تو نازل كرديم تا مردم را به اجازه پروردگارشان از تاريكى ها [ ىِ جهل ، گمراهى و طغيان ] به سوى روشنايىِ [ معرفت ، عدالت و ايمان و در حقيقت ] به سوى راه [ خداىِ ] تواناى شكست ناپذير و ستوده بيرون آورى .(1)
خدايى كه آنچه در آسمان ها و زمين است ، در سيطره مالكيّت و فرمانروايى اوست ; و واى بر كافران از عذابى سخت .(2)
همانان كه زندگى دنيا را بر آخرت ترجيح مي دهند و [ مردم را ] از راه خدا باز مي دارند و مي خواهند آن را [ با وسوسه و اغواگرى ] كج نشان دهند ; اينان در گمراهى دورى هستند .(3)
و ما هيچ پيامبرى را جز به زبان قومش نفرستاديم تا [ بتواند به وسيله آن زبان ، پيام وحى را به روشنى ] براى آنان بيان كند . پس خدا هر كس را بخواهد [ به كيفر لجاجت و عنادش ] گمراه مي كند ، و هر كس را بخواهد ، هدايت مي نمايد ، و او تواناى شكست ناپذير و حكيم است .(4)
و همانا موسى را با نشانه هاى خود فرستاديم [ و به او وحى كرديم ] كه قوم خود را از تاريكى ها به سوى روشنايى بيرون آور و روزهاى خدا را [ كه روزهاى رحمت ، عذاب ، پيروزى و شكست است ]به آنان يادآورى كن ، بى ترديد در اين روزهاى خدا براى هر شكيباى سپاس گزارى نشانه هايى [ از توحيد ، ربوبيّت و قدرت خدا ] است .(5)
و [ ياد كن ] زمانى را كه موسى به قومش گفت : نعمت خدا را بر خودتان به ياد آوريد ، آن گاه كه شما را از [ چنگال ] فرعونيان رهايى بخشيد ، [ همانان ]كه پيوسته شما را شكنجه سخت مي دادند ، و پسرانتان را سر مي بريدند ، و زنانتان را [ براى بيگارى ] زنده مي گذاشتند ، و در اين [ حوادث ] آزمايش بزرگى از سوى پروردگارتان بود .(6)
و [ نيز ياد كنيد ] هنگامي را كه پروردگارتان اعلام كرد كه اگر سپاس گزارى كنيد ، قطعاً [ نعمتِ ] خود را بر شما مي افزايم ، و اگر ناسپاسى كنيد ، بى ترديد عذابم سخت است .(7)
و موسى [ به بنى اسرائيل ] گفت : اگر شما و همه مردم روى زمين كافر شويد [ زيانى به خدا نمي رسد ] ; زيرا خدا بى نياز و ستوده است .(8)
آيا خبر [ پندآموز ] كسانى كه پيش از شما بودند ، به شما نرسيده ؟ [ خبرِ ] قوم نوح و عاد و ثمود و آنان كه پس از ايشان بودند كه جز خدا از آنان آگاه نيست ، [ همه آنان اقوامي بودند كه ] پيامبرانشان براى آنان دلايل روشن آوردند ، ولى آنان دست هايشان را [ به عنوان اعتراض ، استهزا ، تحقير كردن و پاسخ ندادن به دعوت پيامبران ] در دهان هايشان بردند و گفتند : مسلماً ما به آن رسالتى كه شما به آن فرستاده شده ايد ، كافريم و نسبت به آنچه ما را به آن دعوت مي كنيد ، به شدت در شك و ترديديم ! !(9)
پيامبرانشان گفتند : آيا در خدا كه آفريننده آسمان ها و زمين است ، شكى هست ؟ او شما را دعوت [ به ايمان ] مي كند تا همه گناهانتان را بيامرزد ، و شما را تا زمان معينِ [ عمرتان ] مهلت مي دهد . پاسخ دادند : شما بشرهايى مانند ما هستيد كه مي خواهيد ما را از معبودهايى كه پدرانمان مي پرستيدند باز داريد; پس [ شما ]دليل روشنى [ بر اثبات رسالت خود كه مورد پسند ما باشد ] بياوريد .(10)
پيامبرانشان به آنان گفتند : يقينى است كه ما بشرى مانند شما هستيم ، ولى خدا به هر كس از بندگانش كه بخواهد [ با عطا كردن مقام نبوّت ] منّت مي نهد و ما را نسزد كه جز به اجازه خدا معجزه اى براى شما بياوريم ، و بايد مؤمنان فقط بر خدا توكل كنند .(11)
و ما را چه عذر و بهانه اى است كه بر خدا توكل نكنيم ، در حالى كه ما را به راه هاىِ [ خوشبختى و سعادت ] مان هدايت كرد ، و قطعاً بر آزارى كه [ در راه دعوت به توحيد ] از ناحيه شما به ما مي رسد ، شكيبايى مي ورزيم ، پس بايد توكل كنندگان فقط بر خدا توكل كنند .(12)
ولى كفرپيشگان به پيامبرانشان گفتند : مسلماً ما شما را از سرزمين خود بيرون خواهيم كرد ، مگر اينكه هم كيش ما شويد. پس پروردگارشان به آنان وحى كرد: ما قطعاً ستمكاران را نابود مي كنيم .(13)
و يقيناً شما را پس از آنان در آن سرزمين ساكن خواهيم كرد . اين [ لطف و رحمت ] ويژه كسى است كه از مقام من بترسد ، و از تهديد [ به عذابم ] بيم داشته باشد .(14)
و پيامبران [ از خدا ] درخواست گشايش و پيروزى كردند ، و هر سركش منحرفى [ از رسيدن به هدفش ] نوميد شد .(15)
[ سرانجام ] پيش روى او دوزخ است ، و او را از آبى چركين و متعفّن مي نوشانند ! !(16)
آن را [ به سختى و مشقت ] جرعه جرعه مي نوشد ، [ و به خواست خود حاضر به نوشيدن نيست ، بلكه به زور و جبر در گلويش مي ريزند ، ] و [ او ] نمي تواند آن را به [ آسانى ] فرو برد ، و مرگ از هر طرف به او رو مي كند ، ولى مردنى نيست ، و عذابى سخت و انبوه به دنبال اوست .(17)
وصف حال كسانى كه به پروردگارشان كافر شدند [ اين گونه است ] اعمالشان مانند خاكسترى است كه در يك روز توفانى ، تند بادى بر آن بوزد [ و آن را به صورتى كه هرگز نتوان جمع كرد ، پراكنده كند ] آنان نمي توانند از اعمال خيرى كه انجام داده اند ، چيزى [ براى ارائه به بازار قيامت جهت كسب ثواب و پاداش ]به دست آورند ; اين است آن گمراهى دور .(18)
[ اى انسان ! ] آيا [ به طور قطع و يقين ] ندانسته اى كه خدا آسمان ها و زمين را بر پايه درستى و راستى و نظم و حساب آفريد ؟ اگر بخواهد شما را از ميان مي برد ، و خلقى جديد مي آورد .(19)
و اين [ كار ] بر خدا دشوار و گران نيست .(20)
و [ در عرصه قيامت ] همگى در پيشگاه خدا ظاهر مي شوند ; پس ناتوانان [ ى كه بدون به كار گرفتن عقل ، بلكه از روى تقليد كوركورانه پيرو مستكبران بودند ] به مستكبران مي گويند : ما [ در دنيا بدون درخواست دليل و برهان ] پيروِ [ مكتب ] شما بوديم ، آيا امروز چيزى از عذاب خدا را [ به پاداش آنكه از شما پيروى كرديم ] از ما برطرف مي كنيد ؟ مي گويند : اگر خدا ما را [ در صورت داشتن لياقت ] هدايت كرده بود ، همانا ما هم شما را هدايت مي كرديم ، [ اكنون همه سرمايه هاى وجودى ما و تلاش و كوششمان بر باد رفته ] چه بيتابى كنيم وچه شكيبايى ورزيم ، براى ما يكسان است، ما را هيچ راه گريزى نيست .(21)
و شيطان [ در قيامت ] هنگامي كه كار [ محاسبه بندگان ] پايان يافته [ به پيروانش ] مي گويد : يقيناً خدا [ نسبت به برپايى قيامت ، حساب بندگان ، پاداش و عذاب ] به شما وعده حق داد ، و من به شما وعده دادم [ كه آنچه خدا وعده داده ، دروغ است ، ولى مي بينيد كه وعده خدا تحقّق يافت ] و [ من ]در وعده ام نسبت به شما وفا نكردم ، مرا بر شما هيچ غلبه و تسلّطى نبود ، فقط شما را دعوت كردم [ به دعوتى دروغ و بى پايه ] و شما هم [ بدون انديشه و دقت دعوتم را ]پذيرفتيد ، پس سرزنشم نكنيد ، بلكه خود را سرزنش كنيد ، نه من فريادرس شمايم ، و نه شما فريادرس من ، بى ترديد من نسبت به شركورزى شما كه در دنيا درباره من داشتيد [ كه اطاعت از من را هم چون اطاعت خدا قرار داديد ] بيزار و منكرم ; يقيناً براى ستمكاران عذابى دردناك است .(22)
و كسانى را كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته انجام دادند ، به بهشت هايى درآورند ، كه از زيرِ [ درختانِ ] آن نهرها جارى است ، در آنجا به اجازه پروردگارشان جاودانه اند ، و در آنجا درود [ خدا و فرشتگان ] بر آنان ، سلام است .(23)
آيا ندانستى كه خدا چگونه مثلى زده است ؟ كلمه پاك [ كه اعتقاد واقعى به توحيد است ] مانند درخت پاك است ، ريشه اش استوار و پابرجا و شاخه اش در آسمان است .(24)
ميوه اش را به اجازه پروردگارش در هر زمانى مي دهد . و خدا مَثَل ها را براى مردم مي زند تا متذكّر حقايق شوند .(25)
و مَثَل كلمه ناپاك [ كه عقايد باطل و بى پايه است ] مانند درخت ناپاك است كه از زمين ريشه كن شده و هيچ قرار و ثباتى ندارد .(26)
خدا مؤمنان را به سبب اعتقاد و ايمانشان در زندگى دنيا و آخرت ثابت قدم و پابرجا مي دارد ، و خدا ستمكاران [ به آياتش ] را [ به علت لجاجت و عنادشان ] گمراه مي كند ، و خدا هر چه بخواهد [ بر اساس حكمتش ] انجام مي دهد .(27)
آيا كسانى را كه [ شكر ]نعمت خدا را به كفران و ناسپاسى تبديل كردند و قوم خود را به سراى نابودى و هلاكت درآوردند ، نديدى ؟(28)
[ سراى نابودى و هلاكت ، همان ]دوزخى است كه در آن وارد مي شوند ، و بد قرارگاهى است .(29)
و براى خدا همتايانى قرار دادند تا مردم را از راه او گمراه كنند ; بگو : [ چند روزى از زندگى زودگذر دنيا ] برخوردار شويد ، ولى يقيناً بازگشت شما به سوى آتش است .(30)
به بندگان مؤمنم بگو : نماز را بر پا دارند ، و از آنچه روزى آنان كرده ايم ، پنهان و آشكار ، انفاق كنند ، پيش از آنكه روزى فرا رسد كه در آن نه داد و ستدى است و نه پيوند دوستى و رفاقت .(31)
خداست كه آسمان ها و زمين را آفريد ، و از آسمان آبى نازل كرد ، و براى شما به وسيله آن از محصولات و ميوه هاى گوناگون روزى بيرون آورد ، و كِشتى ها را مسخّر شما قرار داد تا به فرمان او در دريا روان شوند ، و نيز نهرها را مسخّر شما كرد .(32)
و خورشيد و ماه را كه همواره با برنامه اى حساب شده در كارند ، رام شما نمود و شب و روز را نيز مسخّر شما ساخت .(33)
و از هر چيزى كه [ به سبب نيازتان به آن ] از او خواستيد ، به شما عطا كرد . و اگر نعمت هاى خدا را شماره كنيد ، هرگز نمي توانيد آنها را به شماره آوريد. مسلماً انسان بسيار ستمكار و ناسپاس است .(34)
و [ ياد كن ]هنگامي را كه ابراهيم گفت : پروردگارا ! اين شهر [ مكه ] را منطقه اى امن قرار ده و من و فرزندانم را از پرستش بت ها دور بدار .(35)
پروردگارا ! آن [ بت ] ها بسيارى از مردم را گمراه كردند ، پس هر كسى از من [ كه يكتاپرست و حق گرايم ] پيروى كند ، يقيناً از من است ، و هر كس از من نافرمانى كند [ شايسته شدنش براى آمرزش و رحمت بسته به عنايت توست ] زيرا تو بسيار آمرزنده و مهربانى .(36)
پروردگارا ! من برخى از فرزندانم را در درّه اى بى كشت و زرع نزد خانه محترمت سكونت دادم ; پروردگارا ! براى اينكه نماز را بر پا دارند ; پس دل هاى گروهى از مردم را به سوى آنان علاقمند و متمايل كن ، و آنان را از انواع محصولات و ميوه ها روزى بخش ، باشد كه سپاس گزارى كنند .(37)
پروردگارا ! يقيناً تو آنچه را ما پنهان مي داريم و آنچه را آشكار مي كنيم ، مي دانى و هيچ چيز در زمين و آسمان بر خدا پنهان نيست .(38)
همه ستايش ها ويژه خدايى است كه اسماعيل واسحاق را در سنّ پيرى به من بخشيد; يقيناً پروردگارم شنونده دعاست .(39)
پروردگارا ! مرا بر پادارنده نماز قرار ده ، و نيز از فرزندانم [ برپادارندگان نماز قرار ده ] . و پروردگارا ! دعايم را بپذير .(40)
پروردگارا ! روزى كه حساب برپا مي شود ، مرا و پدر و مادرم و مؤمنان را بيامرز .(41)
و خدا را از آنچه ستمكاران انجام مي دهند ، بى خبر مپندار ; مسلماً [ كيفر ]آنان را براى روزى كه چشم ها در آن خيره مي شود ، به تأخير مي اندازد .(42)
[ ترسان به سوى دادگاه قيامت ] شتابانند ، سرهايشان را بالا گرفته [ و ديدگانشان ذليلانه به برنامه هاى محشر دوخته شده ] تا جايى كه پلك هايشان به هم نمي خورد ، و دل هايشان [ از بيم عذاب فرو ريخته و از تدبير و چاره جويى ]تهى است .(43)
و مردم را از روزى كه عذاب به سويشان مي آيد ، هشدار ده . پس كسانى كه ستم ورزيده اند ، مي گويند : پروردگارا ! ما را تا [ سرآمدى نزديك ؟ و ]مدتى كوتاه مهلت ده تا دعوتت را اجابت كنيم ، و از پيامبرانت پيروى نماييم . [ ولى به آنان گويند : ] شما نبوديد كه پيش از اين سوگند ياد مي كرديد كه هرگز براى شما زوال و فنايى نيست ؟ !(44)
و در مساكن كسانى كه به خود ستم كردند ، ساكن شديد ، در صورتى كه براى شما روشن و آشكار است كه ما با آنان [ به سبب ستم هايشان ]چه كرديم و براى شما مثال ها [ ىِ پندآموزى از جامعه هايى كه به وسيله عذاب نابود شدند ]ذكر كرديم .(45)
و آنان [ نهايت ] نيرنگشان را [ بر ضدِّ خدا و پيامبران ] به كار گرفتند ، و [ كيفر عقوبت دنيايى و آخرتى ]نيرنگشان نزد خداست و هر چند كه از نيرنگشان كوه ها از جا كنده شود .(46)
پس مپندار كه خدا در وعده اش با پيامبرانش وفا نمي كند ; زيرا خدا تواناى شكست ناپذير و صاحب انتقام است .(47)
[ در ] روزى كه زمين به غير اين زمين ، و آسمان ها [ به غير اين آسمان ها ]تبديل شود ، و [ همه ] در پيشگاه خداى يگانه قهّار حاضر شوند .(48)
و آن روز مي رمان را مي بينى كه در زنجيرها [ به صورتى محكم و سخت ] به هم بسته شده اند .(49)
پيراهن هايشان از قطران [ ماده اى متعفّن ، قابل اشتعال و بدبو ]است ، و آتش چهره هايشان را مي پوشاند .(50)
تا [ به اين كيفيت ] خدا هر كس را [ به سبب ] آنچه انجام داده كيفر دهد ; يقيناً خدا حسابرسى سريع است .(51)
اين [ قرآن يا آنچه در اين سوره است ] پيامي براى [ همه ] مردم است، براى آنكه به وسيله آن هشدار داده شوند ، و [ با تدبّر در آياتش ] بدانند كه او معبودى يگانه و يكتاست ، و تا خردمندان، متذكّر [حقايق و معارف الهيّه] شوند .(52)
