به گزارش دبیرخانه دین پژوهان کشور : آیت الله ابراهیم امینی در دیدارتعدادی از اعضای شورای علمی دین پژوهان، از وضعییت کنونی پژوهش وتحقیقات دینی انتقاد نموده و گفتند:
ما در حوزه دین نیاز به تحقیق داریم خیلی وقتها تحقیقها ضعیف و خیلی وقتها تکراری است و بعضی وقتها اولیتها رعایت نشده و بنده کم و بیش اطلاع دارم که بودجه های کلانی هم صرف می شود. سابقا تحقیقات بدون این امکانات انجام میشد، از جمله امثال علامه طباطبایی که از جریان زندگی ایشان مطلع بودم بدون هیچ بانی و هیچ امکاناتی و نه کتاب به مقدار کافی داشت و نه موسسه ای درکار بود وخودش یک فردی بود تنها که تحقیقات و آثاربزرگی داشتند ونمونه دیگر شهید مطهری است که در زمان خود کاری مهمی انجام دادند آنهم بدون امکانات و بازدهی خوبی هم داشتند در فقه واصول وفلسفه وکلام و اخلاق و در کل به نظر می رسد اکنون تشریفات زیادشده وبازدهی ونتیجه کم شده است.
آیت الله امینی در ادامه سخنان خود با تشکر از توضیحات وگزارشات مسئولین شورای دین پژوهان بیان داشتند : لازم میدانم اجمالا به چند نکته بپردازم، اولا شناخت دین کار بسیار دشواری است و آن طور نیست که هرکسی کتاب یا مقاله ای بنویسد واقعیات اسلام را درک کرده باشد و انسان اگر بتواند مطلبی اسلامی را اثبات کند و با آن فاصله های فراوان و احادیث فراوان، ضرورت است و یکی از مشکلات ما در دنیا عدم صحیح و شناخت اسلام است و احتیاج داریم به کسانی که در این قسمت کار می کنند آن جهات را منظور بدارند و اکتفا به چند آیه و چند حدیث نکنند و الان اسلام ضربه همین اختلاف های عقیدتی را می خورد و این که داعش و وهابیت و سنی ها و … حرفهایی می زنند برداشتهای مختلف آنها از اسلام است.
شما باید در بررسی پژوهشهای دینی آن جهات را در نظر بگیرید و در تحقیقاتی که برای بنده می فرستند شاهد کمبودهایی هم هستم. کسانی که می خواهند کتابی را به عنوان تالیف بدهند ،جنبه های مختلف را باید رعایت کنندکه یکی از آن جهات نیاز جامعه است و بعضی تحقیقات اولویت و نیاز کنونی جامعه نیست. اینکه کسانی تشویق شوند درست است اما باید نیاز جامعه برآورده شود و مشاهده می شود جاهایی هست که نیاز به تحقیق دارد اما تحقیقی صورت نگرفته است.
وی گفتند : بنده خودم از ابتدا یعنی قبلی از انقلاب در قسمتهایی توجه داشتم که کارهایی انجام دهم که نیاز جامعه باشد برای مثال اولین کتابم دادگستر بود و احساس کردم نیاز است و همینطور به ترتیب تحقیقاتی داشتم اما همه را با توجه به نیاز جامعه انجام دادم برای مثال آموزش اصول دین و بعد از آن کتابهای درسی بود و بعد از آن همسر داری و تربیت و خودسازی امامان و امامت و الگوهای فضیلت و … بود که در کل احساس نیاز جامعه را داشتم.
این استاد حوزه تصریح نمودند: در نوشتن کتاب مسئله ای که مهم است در بین جامعه چیزهایی به عنوان اسلام معرفی می شود که جزئ اسلام نیست، مبارزه با اینها لازم است اما با دشواریهای فراوانی مواجه است و جامعه تحمل آن را ندارد و شیوه ارائه اینها بسیار مهم است و باید بگونه ای اینها را معرفی کنیم که طبق حقایق باشد و احساسات دیگران را تحریک نکند برای مثال حقایق زندگی حضرت علی (ع) یا فاطمه زهرا(س) که به زبانهای مختلفی هم ترجمه شده که حتی سنی ها هم مطالعه می کنند و یا الگوهای فضیلت بگونه ای تألیف شده که حتی سنی ها هم با آن مشکلی ندارند در کشور اندوزی هم ترجمه شد و یک ناشر مسیحی نیز دو هزار نسخه از این کتاب را منتشر نمود.
وی خاطرنشان کرد : مقصودم از این گفتاراین است که ارائه مطالب و تحقیقات باید به گونه ای باشد که حساسیت ایجاد نکند و هرچند دشوار است. چه بسا کتابی هم بسیار تحقیق شده باشد اما وقتی بدآموزی و تحریک آمیز باشد نباید معرفی شود. و شیوه کارها و کمبود کارها باید جبران شود و بعد هم مراقبت شود در سبک نگاه نویسندگان که ان شاء ا… رعایت کنند.
وی در مورد تصمیم شورای دین پژوهان برای معرفی وتجلیل از آثارشان گفتند: در مورد پیشنهاد معرفی بنده عرض کنم نه توقعی دارم و نه بسیار مهم است و گاهی در غیر حوزه این کار انجام می گردد برای مثال در وزارت جوانان انجام گردید و به عنوان کسی که در مسئله جوانان تحقیقاتی انجام داده از بنده دعوت شد ولی بنده نتوانستم شرکت کنم و به یک پیام بسنده نمودم.
مهم این است که این کار سبب شود یک عده ای در این وادی قرار بگیرند و این چنین کارهایی را انجام دهند و بر جامعه نیز اثر داشته باشند و متأسفانه در جامعه و رسانه ها چنین برنامه هایی نیست و در صدا وسیما باید طوری باشد که آثار موثرو مفید درجامعه معرفی شوند .
بر اساس این گزارش دکتر محمد جواد صاحبی رئیس شورای علمی دین پژوهان طی سخنانی گفتند : در دولت قبلی با غیر دولتی شدن دبیرخانه دین پژوهان موافقت شد ولی حمایت و همکاری نشد اما علیرغم عدم هماهنگی سیاستهای دولت در حد توان کار کردیم و به هر جهت اداره کردیم و ترجیح دادیم حمایت نکنند و تا سال88 توانستیم فعالیت کنیم و مشکلات زیادی هم داشتیم لذا تقاضای تعلیق کردیم تا اینکه درسال 92 با مدیریت جناب آقای دکتر پیمان و با همان اعضای قبلی که از قبل بودند و چند عضو دیگر هم اضافه شدند و محورهای فعالیتهای دبیرخانه ،اطلاع رسانی به محققین دینی و ارتقاع آنها از نظر روش و موضوع های مورد نیاز بود و به این منظور سایت و خبرنامه دین پژوهی هم بود که در این زمینه دستاوردهای خوبی داشت و بعد هم کنگره سراسری به صورت فراخوان به محققین اعلام می شد از جمله جهانی شدن ودین و مناسبات دین و فرهنگ در جامعه ایران.
دکتر صاحبی در مورد تعداد و وضعیت دین پژوهان گفتند:
دوستان ممکن است دیدگاههای مختلفی داشته باشند و ما هم یک کنگره دین پژوهی در جهان معاصر را پیش رو داریم البته الان تعداد 450 مؤسسه دین پژوهی در قم وجود دارد و از این تعداد 200 مؤسسه فعال هستند ولی بصورت پراکنده هستند.
رئیس انجمن ادیان و مذاهب حوزه گفت: یکی از آفت های مهم به نظر بنده که حوزه به آن گرفتار شده دولتی شدن بعضی از مراکز ما هست که این مراکز بدی ها و معایب سیستم دانشگاهی را گرفتند و محاسن خویش را از دست داده اند.
وی در ادامه خطاب به آیت الله امینی گفت :یکی از چیز هایی که حوزه داشت انگیزه بود مانند حضرتعالی که در تحقیق وتالیف فعال بوده اید. حال یک محققی عنوان می دارد دکترا دارد و حقوق خوبی هم می گیرد و اما وقتی وارد می شود می بینیم خروجی خوبی ندارند. این بعلت ضعف انگیزه شخصی است و سیستم ها خیلی پویا نیستند و پژوهشگاههای بزرگ محصولی که ارائه می کنند با 140 عضو هیئت علمی و هزینه گزافی که صرف می کنند اما خروجی از این پژوهشگاهها در طی سال بسیار محدود است.
دکتر صاحبی افزودند: یکی از اهداف پژوهشی هم در دبیرخانه دین پژوهان کشور این است که پژوهشهای نوین را اصلاح کند و یکی هم آسیب شناسی دین پژوهی می باشد که ما در این زمینه ها هم کنگره ها و نشست های فراوانی را برگزار کردیم شاید ما نتوانیم همه مشکلات را حل کنیم و شاید همه به این نتیجه برسیم که یک نهادی بصورت ثابت این کار را انجام دهد.
استاد صاحبی در ادامه اعلام نمودند : ما طبق مصوبه شورای علمی قرار شد از یک پیشکسوت پژوهش بعنوان الگو تجلیل کنیم و شورای علمی که 10 نفر هستند همگی اتفاق نظر دارند جناب آیت الله امینی در صورت اجازه ایشان فعالیتهای علمی وی را مورد تجلیل قرار دهیم و همچنین از مرحوم آیت الله محمد هادی معرفت بعنوان دیگر پیشکسوت دین پژوهی نیز تجلیل به عمل آوریم.
در ادامه این دیدارحجه الاسلام والمسلمین استاد مسعود آذربایجانی عضو رسمی شورای دین پژوهان کشور نیز طی سخنانی گفتند: وضعیت دین پژوهی بی ارتباط به سایر مباحث دینی نیست و انتظار می رفت بعد از انقلاب بصورت نظام مند ،هدفمند و متناسب با نیازهای ما باشد ولی نبودو البته گستره فعالیتهای کنونی قابل مقایسه با گذشته نیست ولی اینکه چقدر استحکام دارد قابل بررسی است.
وی افزود :هدف شورای دین پژوهان این است که بحثهای دین پژوهی ارتقاع یافته و نظام مند بشوند و یک تفاهم و هم افزایی بین موسسات دین پژوهی صورت گیرد و فرهنگ سازی پژوهش بایسته از اهداف اصلی می باشد.
با ارائه و معرفی پژوهشهایی که مدل هستند می توانیم به فرهنگ سازی و نهادینه کردن پژوهش کمک شود.
مواردی بوده که افرادی به دلایل مختلف نمی توانند کارشان را اتمام بخشند و بخصوص در دولت قبل دبیرخانه و امور پژوهشی رکود داشت ولی اکنون تعدادی از فضلای حوزه جمع شده و نگاه اعتدال مند دارند که مورد تأکید و عمل حضرتعالی نیز می باشد که ما ضمن اتقان به مباحث باید نگاهمان بدور از اسراف و تبذیر باشد .
این استاد حوزه در پاسخ بیانات آیت الله امینی گفت: این نگاه در دبیرخانه دین پژوهان کشور دنبال می شود و نیاز به حمایت دارد و آنکه از حضرتعالی تقاضا داریم قبول فرمایید دوستان هدف دارند که الگوهایی به طلاب جوان معرفی شوند. یک وظیفه جامعه علمی این است که از اشخاصی مانند حضرتعالی سپاس صورت گیرد. و امثال حضرتعالی لازم ندارید ولی به خود شما بر نمی گردد و جز زحمت برای شما نیست ولی برای طلاب جوان هدف و الگو هستید و نکته دوم تأکید بر نگاه اعتدالی بر معارف دینی در مسائل پژوهشی است چون نگاههای سیاسی افراطی همواره به مسائل پژوهشی ضرر زده و هدف سوم این است که دربحثهای تعلیم و تربیت که خیلی ضعیف عمل شده و ما میتوانیم الگو سازی کنیم و بیشتر معرفی آثار حضرتعالی در این زمینه مورد توجه است و بالاخره حرکت وتلاش کنیم تا تعلیم و تربیت و نگاه به این فرهنگ تقویت شود.
براساس این گزارش مدیر مسئول دبیرخانه شورای دین پژوهان کشور نیز با حضور در این دیدار روند فعالیت های دین پژوهی و فرصت ها و آسیب های آن را بیان نمودند.
دکتر آیت پیمان با تشکر از مباحث انتقادی آیت الله امینی آنها را دلسوزانه و موثر وسازنده دانستند وگفتند : ما پژوهش دینی را تعریف کردیم و تصویب کردیم که پژوهش دینی تحقیقی است که با نوآوری و روشمند بودن ونظریه پردازی و طرح مسئله و ارائه راه حل عملی در مسایل دینی، نیاز علمی را برآورده کند.
وی اظهار داشت : این شورا در سال گذشته طی10 جلسه کاری ،17 طرح و برنامه را تصویب کردند و برگزاری آیین معرفی و تجلیل از پژوهشگران وپژوهش های برتر حوزه دین و پنجمین کنگره دین پژوهان با موضوع فرصت ها وچالشهای دین پژوهی را از جمله برنامه های در دست اقدام قرار دادیم و قرار شد پژوهشهایانجام شده 5 ساله اخیر ارزیابی وبررسی و داوری شوند . و همه مراکز آثار منتخب خویش را جهت بررسی ارائه کردند.
مدیر مسئول دین پژوهان افزود: چون کتاب سال حوزه و کتاب سال جمهوری اسلامی که بخشی از آن دینی است برای جلوگیری از موازی کاری ،با هماهنگی وهمکاری معاونت پژوهشی حوزه علمیه ما پژوهش های چاپ نشده 5 سال اخیر را در دستور کار شورا قرار دادیم و آثار 5سال اخیر را با شرایط تعیین شدهدر شورای علمی دریافت ودر سه مرحله داوری وامتیاز بندی کردیم.
دکتر پیمان در ادامه گزارش خود گفتند : از 350 پژوهش دریافت شده از سراسر کشور تاکنون فقط73 پژوهش نمره بالایی گرفته اند و قرار شد 20 اثر برگزیده از بین آنها را معرفی و مورد تجلیل قرار دهیم. وی افزود :در این آیین معرفی و تجلیل سعد داریم کار الگودهی و مدل سازی پژوهش دینی هم انجام شده باشد و تعریفی که ما از پژوهش کردیم و قرار شد نوآوری در آن وجود داشته باشد وطرح مسئله و پاسخ عملی به آن هم باشد و این شورا توانسته بین آن پژوهشها 20 اثر را برگزیند.
دکتر آیت پیمان اظهار داشت:آثار مورد بررسی قرار گرفته را داوران مختلفی دیده اند و البته ما می توانیم موارد مثبت و منفی را تذکر دهیم و میتوانیم حدود بیست پژوهش را مورد تشویق قرار دهیم وحمایت هایی مثل تسهیلات چاپ برایشان فراهم کنیم .
وی تصریح کرد: در خصوص جوایز و حمایت وکمکهای مختلف از دولت وحوزه باید بتوانیم متقاعد کنیم از پژوهشها حمایت کنند واین کار را فقط از طریق تعامل خوب می توانیم انجام دهیم.
دکتر پیمان اضافه کرد: علاوه بر حوزه با شخصیت ها از جمله آیت الله استادی نیز مطرح کردیم وهمکاری مشروط در این مسئله را در صورت اتقان آثار پذیرفته اند و موکول شد تا خدمت آیت الله امینی برسیم و عناوین مورد تجلیل نیز شامل قرآن پژوهی کلام تاریخ و سیره مسائل اجتماعی و اقتصادی وفقه وحدیث و علوم تربیتی و فلسفه وعرفان واخلاق هم میشود و یک نفر هم پیشکسوت مد نظر است که به اتفاق آیت الله امینی را پیشنهاد کردند و بهاین دلیل به حضورشان عرض نمودیم.
دکتر آیت پیمان مدیر مسئول شورای دین پژوهان در این دیدار ضمن تشکر از همکاریهای آیت الله امینی و آیت الله استادی وگرامیداشت مرحوم آیت الله معرفت در دوره های موفق گذشته گفتند در یکسال اخیر بعد از رکود سالهای اخیر این دبیرخانه کاملا از وزارت ارشاد و دولت منتزع شد و طبق اساسنامه جدید یک تشکل و دبیرخانه ستادی جدید ثبت شد و در رأس آن هیئت امنا و هیئت مدیره ومدیرمسئول وبا همکاری ده نفر عضو برجسته شورای علمی باز گشایی گردید.
وی در ادامه سخنان خود گفت: این شورای جدید برای برطرف کردن ضعف ها و جلوگیری از کارهای نامناسب و موازی کاریها و ارائه اولویت های مهم به پژوهشگران تلاش واطلاع رسانی میکند و نمونه های موفق را هم معرفی و تشویق می کند . وی در مورد جلب حمایت دولت ومسئولین حوزوی بیان داشت که تلاش دارند ضمن ایجاد پشتوانه هایی برای دین پژوهان در دولت ، بطور مستقل و غیر وابسته نیز عمل شود.
دکتر پیمان در ادامه گفتند: وظیفه اصلی ما ایجاد حلقه وصل وهماهنگی بین مراکز پژوهشی و پژوهشگران دینی اعم ازحوزوی و دانشگاهی وموسسات ومراکز مستقل و پژوهشگاه های دولتی و پژوهشگران مستقل است که امروز در عرصه دین پژوهشی انجام وظیفه می کنند.
وی در پایان سخنان خود بخاطر دقت نظر و جدیت و پیگیری جزئیات مباحث توسط آیت الله امینی از ایشان تشکر کرد و گفتاخلاص و اعتدال وی را به عنوان الگوی موفق برای خود برگزیدیم و انتظار داریم همچون کارهای فرهنگی سابق، در فعالیتهای دین پژوهی مثل دوره های گذشته نظارت و راهنمایی کنند تا بتوانیم بصورت مستمر و بطور صحیح پیش برویم.
