اصول روان درمانگری و مشاوره با رویکرد اسلامی

عنوان پژوهش: اصول روان درمانگری و مشاوره با رویکرد اسلامی (مفاهیم، فرایند و فنون)
پژوهشگر: مسعود جان‌بزرگی و سید محمد غروی/پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
چکیده: پژوهشی درباره مفاهیم و فرایند و فنون روان درمانگری با رویکرد اسلامی است. روان درمانگری، فرایندی تعاملی و تخصصی است که هدفش اصلاح یا ارتقای سطح بهداشت روانی است. روان درمانگر بر اساس یافته‏های خود درباره مشترکات انسانی دست به فرمولبندی فرضیاتی درباره پدیدایی، تحول و ساخت مشکل یا اختلال مراجع می‏زند و بر اساس برنامه‏ای که در آن همه متغیرهای مداخله گر شناسایی، کنترل، تعدیل و مطالعه می‏شوند تا او بتواند اثر برنامه مشاوره و درمان خود را بر مشکل مراجع بررسی کند.
از دیدگاه پژوهشگر، روانشناس اصلی انسان، خداوند متعال است که بدون تاسی به او و گرفتن فرضیات اساسی از وحی که دانش قطعی تلقی می‏شود، این راه ممکن است به سرمنزل مقصود نرسد. خالق انسان بهترین راهنمای وجودی را برای مراقبت و بهترین برنامه را برای ارتقا و سلامت مخلوق خود طراحی نموده است.
روان درمانگری امروزه پیشرفت شایان توجهی یافته، اما هنوز نتوانسته جان بشر رنجدیده را التیام بخشد. روان درمانگران از مراجعان خود می‏خواستند معنویت خویش را پشت در اطاق مشاوره بگذارند و بعد برای درمان وارد شوند و بدین وسیله خود را از یک موهبت الهی بنیادین محروم می‏کردند. امروزه در پژوهش‏های فراوان همان دانش بشری راه خود را به سوی معنویت و تعالی با تدابیر الهی فراهم کرده است. منابع غنی اسلامی زمینه را برای شکل گیری چارچوب‏هایی معتبر و معنوی برای کمک به افراد نیازمند فراهم می‏سازد.
بهره بردن از مهمترین کتاب‏های اندیشمندان روانشناس غرب و استفاده از دیدگاه‏های اندیشمندان مسلمان از آغاز تا امروز و همچنین ارائه مطالب در قالب جدول و نمودار را می‏توان از مهمترین ویژگی‏های این تحقیق برشمرد.
این تحقیق از ده فصل با این عناوین تشکیل شده است: کلیات و مفاهیم اصلی (تعریف مشاوره و روان درمانگری، ضرورت و اهمیت، تاریخچه، انواع روان درمانگری و…)، اصول نظری درمان و مشاوره، آمادگی‏های مشاور مراجع و شرایط درمان، آسیب شناسی روانی، اصول ارزیابی مراجع و مشاور، ارزیابی معنوی و مذهبی، اصول عملی مشاوره و درمان، فرایند درمان، مکانیزم‏ها و فنون درمان.
جمع بندی و نتیجه گیری پژوهشگر در پایان این چنین است: فنون مذهبی در روان درمانگری در حال گسترش روزافزون است. استفاده از فنون مذهبی بر مکانیزم‏هایی استوار است که به ماندگاری نتایج درمان کمک می‏کند. مکانیزم‏های درمان را می‏توان از زوایای مختلف مانند نوع درمانگری (گروهی فردی و…) متناسب با درمان بر اساس مکانیزم‏های آسیب زا و یا بر اساس کنش‏وری آنها در درمان تقسیم کرد. فنون درمان نیز بر اساس مراحل و کنش مکانیزم‏های درمان قابل تقسیم هستند مانند فنونی که آمادگی مراجع را برای تغییر بالا می‏برد، فنون آرامش بخش، فنون تعدیل گر، فنون انرژی زا، فنون چالشگر، فنون تعالی جو.