محقق پژوهشگر و استاد دانشگاه با بیان اینکه امام علی(ع) راه متبلور ساختن عدالت در جامعه را قانون گرایی می داند اظهار کرد: از نظر حضرت آن وقت می توان گفت کسی بر عدالت رفتار می کند که قانونمدار باشد قانونی که قانون الهی، چارچوب دار و در جهت کرامت، شرافت انسان و ساختن جامعه ای مومن باشد و آن قانون را هر کس به درستی عمل کند عدالت ورزیده است.
حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی راد در گفت و گو با خبرنگار شفقنا بیان کرد: ماه رمضان به گونه ای خاص آمیخته با یاد و نام علی (ع) است که قرآن ناطق، مفسر و مبین و روشن کننده قرآن صامت است. امام علی (ع) در تعبیری بسیار لطیف فرموده اند «این قرآن در سطوری ما بین الدفعتین قرار گرفته است و ساکت است شما باید آن را به زبان آورید و از آموزه هایش بهره گیرید». رسول الله در جمله ای کوتاه اما بسیار ژرف و پر معنا فرموده اند که «عَلِیٌّ مَعَ الْقُرْآنِ، وَالْقُرْآنُ مَعَ عَلِیٍّ لَنْ یَتَفَرَّقَا حَتَّى یَرِدَا عَلَیَّ الْحَوْضَ» «علی با قرآن است و قرآن هم با علی است اینها هرگز از هم جدا نخواهند شد تا وقتی که در کنار حوض به محضر من در آیند». من باید تاکید کنم که این جمله نورانی و معجزه گونه دو بخش دارد یک بخش این است که قرآن با علی است و بخش دیگری این است که علی با قرآن است اندکی باید این را بررسی کنم تا برسیم به آن نقطه ای که در پرتو این کلام می خواهم عرض کنم.
او در ادامه افزود: اینکه علی با قرآن است یعنی علی آگاه ترین، دانا ترین و همسو ترین با قرآن است. کافیست در این زمینه فقط به یک آیه اشاره کنیم «وَ یَقُولُ الَّذینَ کَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلاً قُلْ کَفى بِاللَّهِ شَهیداً بَیْنی وَ بَیْنَکُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْکِتاب» که آیه آخر سوره رعد است و به صراحت می فرماید “آن کسی که دانش قرآن علی الاطلاق نزد او است، گواه بر پیامبری تو است” روایات شیعه فراوان است منظور این آیه امام علی(ع) است بر اساس تحلیل قرآنی و ژرفا نگری در سوره هم از آغاز و انجام روند آن نشان می دهد که مصداق این جمله غیر از حضرت علی(ع) کسی نمی تواند باشد بدان گونه که علامه طباطبایی در تفسیر آیه فرمودند “نشان می دهد که علی در پیوند با محتوا و ژرفای قرآن بی نظیر است”. تقریبا مهمترین صحابه بر این نکته تاکید کردند از جمله عبدالله بن عباس که بر اساس آنچه که در القاب او وجود دارد دریایی از دانش است که گفت “من همه آنچه را که علی داشت از او گرفتم نوشتم و در آن اندیشیدم آنگاه دانش خودم را با دانش علی سنجیدم دانش من بود مثل ته دیگ و دانش علی بود مثل دریای موج خیز”.
مهدوی راد تصریح کرد: خب اگر علی با قرآن است یعنی علی آگاه ترین، داناترین و مدافع ترین است من یک جمله فقط بگویم که امام علی(ع) از قرآن دفاع کرد به بهای مظلومیت خودش به بهای جسارت بر همسر بزرگش و وقتی که به امام علی(ع) گفتند که چرا عکس العمل نشان نمی دهی فرمود «برای اینکه حقایق، معارف و آموزه های قرآن برای مردمی که تازه به این حوزه وارد شدند دگرگون نشود» از سوی دیگر قرآن با علی است یعنی آموزه ها آیه ها و حقایق و معارف قران آکنده از وصف، تکریم و بزرگواری امام علی(ع) است. عبدالله بن مسعود گفت که ۷۲ آیه در قرآن در فضیلت، برتری و عظمت حضرت علی(ع) است که هیچ کدام شریک ندارد. همچنین عبدالله بن عباس می گوید هر جا عبارت یا ایها الذین امنوا وجود دارد و ارج گذاری بر مومن است مصداق بزرگ و شریف آن امام علی(ع) است. دامنه معنوی این جمله گسترده تر از آن است اینها نشان می دهد که ما باید همیشه به محضر قرآن می شتابیم و از آن بهره می گیریم از علی هم بهره بگیریم و از سیره او بیاموزیم.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه میراث عظیم علی بن ابی طالب در نهج البلاغه خلاصه نمی شود اظهار کرد: خوشبختانه در این نیم قرن اخیر نهج البلاغه به صورت بسیار مهم، درس آموز و سرنوشت ساز در بیان عالمان، بزرگان و مفسران و نویسندگان شیعه ظهور و بروز یافته است و مردم از آن بهره های فراوان می گیرند. ولی من می خواهم تاکید کنم که میراث عظیم علی بن ابی طالب در نهج البلاغه خلاصه نمی شود بلکه نهج البلاغه بخشی از میراث گفتاری امام علی(ع) است. آن بخش هم بر اساس آنچه که سید رضی هدف گیری کرده بود گاهی گزینش شده است. گاهی هم گفته می شود که در نهج البلاغه بیشتر آن جملات از امام علی(ع) گزینش شده است که اوج بلاغت است. من این را انکار نمی کنم ولی هدف نهایی را این نمی دانم. شاید اشاره سید رضی هم برای این است که آن حقیقتی که به خاطر آن نهج البلاغه را گردآوری کرده است اندکی بر اساس حاکمیت زمان مکتوم بماند. من معتقدم که سید رضی نهج البلاغه را به عنوان مرام نامه، سیاست نامه و آیین نامه حاکمیت و جامعه علی طراز و اسلام طراز عرضه کرده است.
مهدوی راد گفت: من معتقدم سید رضی با حاکمیت رویارو بود و حاکمیت از او می هراسید همچنین سید رضی نقیب النقبا و به تعبیری دولت در دولت بود و به حاکمیت دولت علوی می اندیشید. من بر این باورم که سید رضی را به شهادت رساندند و سید رضی به مرگ طبیعی از این دنیا نرفته است. پس نهج البلاغه بیشتر زاویه حاکمیتی و سیاستی دارد. ما مستدرکاتی بر نهج البلاغه داریم که عالمان بزرگ نهج البلاغه جمع کردند و بر همان سبک و سیاقِ خطبه ها و نامه ها، میراث بزرگی را گرد آوردند از جمله نهج السعاده فی مستدرک نهج البلاغه زنده یاد آیت الله شیخ محمد باقر محمودی که کار بسیار بزرگی بود.
او با تاکید بر اینکه باید در مطالعه میراث علوی به گستردگی بیشتری نگاه کرد گفت: باید در مطالعه بر میراث علوی و سنت قولی فاضلان و عالمان به گستردگی بر این میراث نگاه کنند گرچه نگاه بر نهج البلاغه و تأمل در آن هم بسیار مهم است. سنت علوی به لحاظ اینکه در طول ۵ سال، در حاکمیت عینی و عینیت جامعه متبلور گشت بسیار مطالعه کردنی و تأمل کردنی است. سید رضی هوشمندانه، نامه امام علی(ع) به مالک را یکسره آورده و گزینش نکرده است همچنین نامه ۳۱ را که منشور بزرگی از تربیت نسل و جامعه طراز قرآن است همه را آورده است. خطبه قاصعه که نشانگر ابعاد رویارویی جریان های سیاسی و معیار برای قرار گرفتن در جریان های سیاسی است آن را هم گزینش نکرده است و غیر از آن بسیار میراث علوی که قریب به اتفاق در همان نزدیک به ۵ سال حاکمیت گزارش شده است، تأمل کردنی و اندیشیدنی است.
مهدوی راد ادامه داد: همچنان که در قرآن عنصر تقوا بسامدی بسیار بالایی دارد در میراث علوی و مخصوصا در نهج البلاغه هم همینگونه است و نکته بعدی مرگ اندیشی است یعنی توجه به مرگ، آخرت، برزخ و توجه به اینکه انسان در روی این زمین پایدار نیست اگر چنین اندیشه ای در ذهن انسان باشد نارسایی ها در جامعه رخت بر خواهد بست امیدواریم که ما بتوانیم در ماهی که یاد و نام امام علی(ع) در همه جا و همه سوی آن بر فراز است بهره شایسته از سیره آن بزرگوار ببریم.
این استاد حوزه و دانشگاه در رابطه با نگاه امام علی(ع) به عدالت در جامعه اظهار کرد: اگر کسی در همین محدوده نهج البلاغه هم تأمل کند می بیند امام علی (ع) بر عدالت تاکید و اصرار بسیار مهمی دارد. خب حالا یک سوال مطرح می شود که اگر کسی و یا جامعه ای اصرار بر اجرای عدالت داشته باشد این عدالت چیست، کجا است و چگونه است؟. علی (ع) خود با لطافت و زیبایی راه متبلور ساختن عدالت را نشان می دهد که آن، قانون گرایی است. به صراحت نشان می دهد که اگر جامعه ای قانون گریز باشد عدالت گریز هم خواهد بود. کجا ما می توانیم بگوییم که فردی عادل است و دیگری نیست بر اساس چه معیار و ملاک؟ امام علی(ع) تاکید می کند آن وقت می توان گفت کسی بر عدالت رفتار می کند که قانونمدار باشد قانونی که قانون الهی، چارچوب دار و در جهت کرامت، شرافت انسان و ساختن جامعه ای مومن باشد و آن قانون را هر کس به درستی عمل کند عدالت ورزیده است اینها بسیار مهم است و باید به آنچه که امام علی(ع) بر آن تاکید می کرد توجه کرد.
مهدوی راد د پایان خاطرنشان کرد: وقتی به امیرالمومنین گفتند که اندکی با معاویه از راه سازش چند روزی پیش رو تا وقتی قدرت پای گرفت به حساب آن برسید حضرت سریعا فرمود «آیا شما مرا فرا می خوانید که با دم سازی روزگارانی کوتاه با باطل به حق دست بیابم، هرگز که من چنین کاری را نخواهم کرد و با روی آوردن به ستم حق را زیر پایم نخواهم گذاشت». حق باید متبلور شود و همه جا دانسته شود. از یکی از نویسندگان بسیار بزرگ یاد داریم که شگفت زده می گوید آیا می شود تصور کرد در جامعه ای آموزه های علوی باشد و عدالت نباشد و ستم و ظلم حاکم باشد؟ برای اینکه اگر بنا شود عمل شود به آنجه که امام علی(ع) فرمودند جامعه باید به گونه ای دیگر و با چهره و محتوایی دیگر باشد.
هر کسی بر پایه مسوولیت و جایگاهی که دارد در اجرا و تحقق عدالت مسوولیت دارد و به همان اندازه هم نارسایی بر عهده اوست و روشن است که در این جهت عالمان و نظریه پردازان و روشنگری کنندگان و در کنار آنها مسوولان و چهره های بلند مرتبه جامعه که در صدر هستند می توانند نقش بسیار مهمی را بازی کنند و در جهت منفی هم به همان اندازه می توانند تاثیر گذار باشند.
