نفس المهموم» یکی از آثار برجسته شیخ عباس قمی است که در 5 باب (بخش) به شرح تفصیلی زندگانی امام حسین(ع) با تمرکز بر وقایع کربلا میپردازد. یکی از مترجمانی که این کتاب را به فارسی برگردانده «ابوالحسن شعرانی» است. برخی منابع نام «محمد باقر کمرهای» را هم به عنوان دیگر مترجم این اثر آوردهاند.
در سال جاری انتشارات «یادمان اندیشه» ترجمهای از ابوالحسن شعرانی را با ویرایش و اصلاحات جدید با عنوان «آنچه در کربلا گذشت» منتشر کرده است. در این مقتل نویسنده و مترجم تلاش میکنند گوشهای از مصیبتهای خانواده امام حسین(ع) بعد از وقایع کربلا و همچنین قیامهای مختلفی که به خونخواهی آن امام بزرگوار و یارانش انجام شد را به تصویر بکشند.
کتاب از این جهت که دارای اسناد و ارجاع به منابع مختلف است به طور حتم یک اثر ارزنده محسوب میشود اما به دلیل شکل ارائه مطالعه آن با دشواریهایی همراه است و حداقل برای خوانندهای که بخواهد به یک روایت تصویری یکنواخت از وقایع کربلا دست پیدا کند اثر مناسبی نیست و شایسته است چنین آثاری بعد از انتشار دوباره بازنویسی شوند و حتی قلم آنها به زبان فارسی معیار نزدیک شود.
در باب اول این کتاب نویسنده تلاش دارد تا ویژگیهای شخصیتی آن امام بزرگوار را برای خواننده بنمایاند. توصیفی از شجاعت، علم و کرم امام حسین(ع) بخشی از مطالب فصل اول کتاب است که در ادامه به محبت پیغمبر اسلام(ص) نسبت به ایشان ختم میشود و با این آمادگی که شیخ عباس قمی در خواننده ایجاد میکند به سراغ شرح ثواب گریه کردن برای مصیبت امام حسین(ع) میرود.
در باب دوم وقایع به شکل مستندگونه از زمان بیعت مردم با یزید بن معاویه تا اتفاقات کربلا و شهادت یاران امام حسین (ع) و خود ایشان دنبال میشود و باب سوم که در ادامه بخش قبلی است به شرح اتفاقات بعد از شهادت امام حسین(ع) و یارانش اختصاص دارد.
بابت چهارم کتاب وقایع کربلا را از زاویهای آسمانی و معنوی مطرح میکند، به عنوان مثال گریه فرشتگان و جنیان را در مصیبتی که بر اهل بیت پیامبر اکرم(ص) رفته بود یادآور میشود.
در باب پنجم این کتاب زندگی خصوصی امام حسین به مخاطب عرضه میشود و بعضی مسائل همچون تعداد فرزندان ایشان و همسرانی که اختیار کرده بودند طرح میشود. البته در همین باب نویسنده فضیلت زیارت حضرت سید الشهدا(ع) را هم آورده است و به روایتهای تاریخی ستم خلفای مختلف بر قبر آن حضرت هم میپردازد.
در آخرین بخش کتاب، شیخ عباس قمی با تمرکز بر قیام مختار شرحی از انتقامگیرندگان کربلا میدهد و ماجرای سرنگونی افرادی که به نوعی در واقعه کربلا نقش داشتند را تشریح میکند برخی مستندات این بخش از تاریخ طبری نقل شده است.
شیخ عباس در خصوص علت تألیف این کتاب در جایی میگوید: «من پیوسته درصدد بودم تا کتابی مختصر در مقتل سرورمان امام حسین(ع) گرد آورم، و آنچه مورد اعتمادم است و از ثقات به من رسیده و سندم از روایات روات به آن متصل میگردد، در سلک نظم کشم. ولی پیوسته موانع و مشاغل از رسیدنم به این مقصود مانع میشد، تا اینکه مشرف به زیارت امام رضا(ع) و در روضه شریفه آن حضرت دست به دعا برداشتم تا خداوند عالم مرا موفق بدارد و به آرزویم نائل گردم، زیرا رسیدن به آن منتهای آمال و آرزویم بود.»
گفتنی است علت نامگذاری اصل این کتاب به «نفس المهموم» به حدیثی از امام صادق(ع) باز میگردد که ایشان فرمودند: «نفس المهموم لظلمنا تسبیح و همّه لنا عبادة و کتمان سرّنا جهاد فی سبیل الله؛ نَفَس کسی که به خاطر مظلومیت ما اندوهگین شود تسبیح است، اندوه بر ما عبادت است و کتمان و پوشاندن راز ما جهاد در راه خداست»، امام صادق(ع) سپس فرمود: واجب است که این حدیث با طلا نوشته شود.
کتاب «آنچه در کربلا گذشت» به قلم حاج شیخ عباس قمی و ترجمه آیتالله میرزا ابوالحسن شعرانی در 587 صفحه (چاپ اول) به قیمت 65 هزار تومان از سوی انتشارات یادمان اندیشه است.
