در بخشی از مقدمه این کتاب میخوانید، حــوادث تلخــی کــه کرونــا ویــروس بــرای ســلامتی افــراد جامعــه رقــم زده و متأســفانه در برخــی مــوارد منجــر بــه فــوت تعــدادی از هموطنــان عزیزمــان شــده و هنــوز هــم هــراس از آن، بهداشــت روانــی و ســلامتی را تهدیــد مــی کنــد، فرصــت مناســبی بــرای شــبهه ســازان ایجــاد کــرد تــا بــا بهــره بــرداری از ایــن تهدیــد و هــراس، باورهــای مردم را مــورد هجــوم قــرارداده و مــدام پرســش پشــت سر پرســش، کــه چــرا پیشــوایانتان شــفا نمــی دهنــد؟ چــرا امامــزادگان برایتــان کاری انجــام نمــی دهنــد؟ چــرا درب حــرم بســته شــد؟ چــرا دیــر اعــلام کردیــد؟ و… واقعیــت ایــن اســت کــه بــرای یــک دشــمن اعتقــادی و سیاســی، طــرح ایــن گونــه پرســش هــا همیشــه راحــت تریــن راه ایجــاد چالــش بــرای دینــداران بــوده اســت و دم دســت تریــن راه ممکــن مــی باشــد. مــی پرســید چــرا؟ بــه ایــن دلیــل کــه طــرح ایــن پرســش هــا قابلیــت تکــرار و بهــره بــرداری در هــر حادثــه ناگــوار را در خــود داشــته است.
بــه صــدر اســلام ســری بزنیــم؛ مســلمانان در جنــگ شکست خوردنــد و مشــرکین مســتانه فریــاد مــی زننــد پــس خــدای شــما کجاســت؟ چــرا بــه فریادتــان نمــی رســد؟ پــس آن خدایــی کــه مــی گفتیــد کجاســت تــا بیایــد و یاریتــان رســاند؟ و یــا مثالــی قابــل تکــرار در هــر دورهای را مــرور کنیــم و آن اینکــه؛ فــردی از اعضــای خانــواده مریضــی صعــب العلاجــی داشــته و نزدیــکان او هرچــه دعــا کردنــد، شــفایی رخ نــداده و تــلاش تیــم پزشــکی نیــز حاصلــی بــه دنبــال نداشــته و مریــض بــه در نهایــت از دنیــا مــی رود. شــبهه افکنــان فرصــت طلــب، بــدون توجــه بــه حــال نامســاعد و آلام روحــی ایشــان، شبهه افکنی کردند که چــرا دعایتــان مســتجاب نشــد؟ پــس چــرا خــدا شــفا نــداد؟ چــرا؟ پــس… بلــه، خدابــاوران و انقلابیــون از ایــن طعنــه هــا زیــاد شــنیده انــد و بــاز هــم خواهنــد شــنید. همیشــه کینــه تــوزان بــا دیــن خــدا و دیــن بــاوران در ســتیز و دشــمنی بــوده انــد. ایــن متــن پاســخ بــه برخــی از شــبهات پر تکــرار سیاســی و اعتقــادی روزهــای ســخت کرونایــی اســت.
در بخش شبهات سیاسی پاسخ به این پرسش آمده است که ایــران دربــاره ویــروس کرونــا مخــفی کاری کــرد تــا مراســم و انتخابــات را برگزارکنــد و ایــن امــر موجــب شــد تــا یــک بیمــاری قابــل پیش گیــری بــه یــک اپیدمــی تبدیــل شــود! پاسخ: یکــم؛ ایــن مطلــب صرفــا یــک ادعــای بــدون دلیــل اســت. شــبهه افکنان و شایعه ســازان بــدون ارائــه هرگونــه مــدرک قابــل اســتناد جمهــوری اســلامی را بــه مخفــی کاری متهــم کرده انــد. ایــن درحالــی اســت کــه طبــق مســتندات معتبــر، فاصلــه میــان تشــخیص اولیــن مــورد مبتــلا بــه ویــروس کرونــا تــا اعــلام رســمی آن توســط وزارت بهداشــت، جمهــوری اســلامی بیــش از دو ســاعت نبوده اســت. به هیچ وجــه چنیــن کار غیراخلاقــی، غیرانســانی و خــلاف موازیــن شــرعی را مرتکــب نشــده و صادقانــه در نخســتین ســاعات اطــلاع از مــوارد ابتــلا، در جهــت پیشــگیری و اطلاع رســانی اقــدام کرده اســت.
اقدامات مراقبتی نخستین گام
دوم؛ کرونــا بیمــاری فراگیــری اســت کــه ســازمان بهداشــت جهانــی آن را رســما یــک بیمــاری جهانــی اعلام کــرد. ویژگــی ایــن بیمــاری برخــلاف ســایر بیماری هــای واگیــردار، ســرعت انتقــال زیــاد و ناشــناخته بــودن آن اســت؛ به گونهای کــه در حال حاضــر جــز قرنطینــه افــراد ســالم و بیمــار، اقدامــات مراقبتــی و حفاظتی شــخصی، راه کار دیگری برای پیش گیری از آن معرفــی نشده اســت؛ حتــی تشــخیص و تفکیــک ویــروس کرونــا از ســایر بیماری هــای مشــابه مثــل آنفلوانــزا و ســرماخوردگی نیــز زمان بــر اســت؛ بــه همیــن ســبب هزینه هــای انســانی و مــادی پیش گیــری و درمــان ایــن بیمــاری بــرای کشــورهای گرفتارشــده و نیــز اقتصــاد جهانــی بســیار زیــاد خواهد بــود؛ بنابرایــن نخســتین و مهم تریــن اقــدام منطقــی در برابــر ایــن بیمــاری از ســوی دولت هــا و ملت هــا، اقدامــات مراقبتــی اســت؛ اقداماتــی نظیــر ممنوعیــت ترددهــای غیرضــروری و ناایمــن میــان کشــورها، گرفتــن تســت ویــروس کرونــا از مســافران، قرنطینــه افــراد مشــکوک و غیــره.
ســوم؛ یکــی از الزامــات برخــورد منطقــی و مؤثــر با مســأله ویروس کرونا، آگاهی بخشــی مــردم اســت تــا بــا انجــام اقدامــات احتیاطــی مانــع ابتــلا و شــیوع آن شــوند. مســأله پیش گیــری از شــیوع بیمــاری و تبدیــل آن بــه اپیدمــی آن قــدر مهــم و راهبــردی اســت کــه هیــچ مصلحت اندیشــی نمیتوانــد تأخیــر مقابلــه بــا آن را توجیــه کنــد؛ زیــرا منافــع زودگــذر سیاســی هرگــز جبران کننــده زیان هــای وســیع و دامنــه دار سیاســی، اقتصــادی و امنیتــی نظــام نیســت. بنابرایــن، تأخیــر در اعــلام خبــر وجــود ویــروس کرونــا هیچ گونــه دلیــل موجهــی نداشــته تــا نظــام اســلامی بخواهــد پنهــان کاری کنــد.
البتــه برخــی دشــمنان در تلاش انــد تــا بــا متهم کــردن نظــام بــه پنهــان کاری یــا تأخیــر در اطلاع رســانی، دلایــل سیاســی را انگیــزه آن معرفــی نماینــد؛ ایــن درحالــی اســت کــه نظــام بــا تعطیلــی حــرم امــام رضــا علیــه الســلام نمــاز جمعــه هــا و… نشــان داد کــه جــان مــردم برایــش اولویــت اصلــی اســت در ثانــی اگــر دلایــل سیاســی بــرای ایــن کار وجــود داشــت، قاعدتــا مســئولان بایــد ایــن کار را بــه بعــد از ایــام انتخابــات موکــول میکردنــد تــا ایــن خبــر موجــب کاهــش مشــارکت مــردم در انتخابــات نشــود.
طبــق برآوردهــای معتبــر مهم تریــن علــت کاهــش مشــارکت مــردم در انتخابــات اخیــر، در کنــار برخــی نارضایتی هــا از اوضــاع اقتصــادی، مســأله نگرانــی از ویــروس کرونــا بوده اســت. ایــن درحالــی اســت کــه بســیاری از کشــورهای جهــان و حتــی برخــی کشــورهای همســایه بــا وجــود شــیوع گســترده ایــن بیمــاری، بــه دلایــل سیاســی یــا اقتصــادی، حاضــر بــه اعــلام آن نیســتند. از جملــه در کشــور ترکیــه کــه گفتــه میشــود ده هــا نفــر کــه مشــکوک بــه بیمــاری کرونــا انــد، بــه نــام ابتــلا بــه آنفلوآنــزا بســتری و دفــن شــده اند.
در تکنیــک مفروض انــگاری، فــرد بــا القــای یــک مطلــب به صورتی کــه گویــی شــکی در آن نیســت، بــه تحلیــل و تبییــن آن میپــردازد. در تکنیــک دلیل تراشــی، فــرد بــدون اســتفاده از روش صحیــح و ارائــه هرگونــه دلیــل منطقــی بــه ســاخت دلائــل و توجیهــات مــورد نظــر خــود دربــاره یــک واقعــه اقــدام میکنــد.
تعــارض علــم و دیــن یکــی از انگارههــای فلســفی و فرهنگــی دنیــای غــرب
شـبـهه: روحانیــون و مذهبی هــا همــواره ادعــا میکردنــد که علت مشــکلات، بلاهــا و بیماری هــا گناهــان مــردم اســت؛ امــا در بحــران کرونــا هــم خودشــان بــه توصیه هــای پزشــکی عمــل میکننــد و هــم مــردم را بــه رعایــتً توصیه هــای پزشــکی شــدیدا تشــویق میکننــد و حرف هــای پیشــن خــود را فرامــوش کرده انــد! پاسخ: یکــم؛ ایــن شــبهه یکــی از مصادیــق شــبهه تعــارض علــم و دیــن اســت. تعــارض علــم و دیــن یکــی از انگاره هــای فلســفی و فرهنگــی دنیــای غــرب اســت کــه بــر جهــان اســلام قابــل انطبــاق نیســت. مبانــی و آموزه هــای دیــن اســلام هرگونــه تعــارض مســتمر و واقعــی میــان علــم و دیــن را نفــی میکنــد.
از نــگاه اســلام، دیــن و علــم مکمــل یکدیگرنــد و هرکــدام بــه بخشــی از واقعیــت هســتی نظــر دارنــد. هیچ کــدام از معــارف و آموزه هــای دیــن، علــم صحیــح را نفــی نمیکنــد و علــم تجربــی صحیــح و اطمینان بخــش نیــز هیچ کــدام از معــارف و آموزه هــای معتبــر دیــن را نفــی نخواهدکــرد. دوم؛ جهانــی کــه در آن زندگــی میکنیــم بــر پایــه نظــام علی ایــن جهــان هــر پدیــدهای دارای علت هــای مــادی و معنــوی اســت.
بیمــاری و ســلامت انســانها نیــز علــل و زمینه هــای مــادی و معنــوی خــود را دارد. بــه حکــم عقــل، دیــن و تجربــه، رعایــت مســائل بهداشــتی و ایجــاد زمینه هــای ســلامت، موجــب بــالا رفتــن احتمــال ســلامتی و کاهــش بیماری هــا و عــدم رعایــت ایــن امــور موجــب افزایــش بیمــاری و فزونــی احتمــال اختــلال در ســلامت فــردی و عمومــی اســت. دانــش پزشــکی از دانش هــای ریشــه دار و کهــن بشــری اســت کــه بــر اســاس تجربــه و تحقیقــات دامنــه دار بشــر دربــاره علــل، عوامــل، نشــانگان و راه هــای درمــان بیماری هــا و نیــز کیفیــت نگه داشــت و بالابــردن بهداشــت جســمی، پدیــده آمده اســت و اکنــون دوران بالندگــی خــود را طــی میکنــد.
دین اسلام در بالندگی دانش پزشکی و تغذیه نقش داشته است
دیــن اســلام نه تنهــا بــه دانــش پزشــکی و تغذیــه بی اعتنــا نبــوده، بلکــه خــود در بالندگــی آن نقــش مهمــی داشته اســت. در قــرون نخســتین اســلام بســیاری از پزشــکان پــرآوازه، خــود از عالمان و فقیهــان دینــی بوده انــد. بــا ایــن وجــود آیــا میتــوان ادعــا کــرد کــه همــه بیماری هــا، نشــانگان تشــخیصی و راه هــا و داروهــای درمانــی آن توســط دانــش پزشــکی کشــف و معرفــی شده اســت؟
علــل معنــوی، علــل بعیــد پدیده هــا اســت و علــل مــادی، علــل قریــب آن. علــل بعیــد همــواره از طریــق تأثیــر بــر علــل قریــب عمــل کــرده، حوادثــی را ایجــاد میکننــد. توجه بــه علــل قریــب یــک حادثــه و غافل شــدن از علــل بعیــد آن، موجــب مانــدگاری آن مشــکل اســت؛ بنابرایــن توصیــه عالمــان دیــن بــه رعایــت امــور بهداشــتی، عــلاوه بــر اینکــه توصیــه خــود دیــن اســت، به خاطــر جامع نگــری نســبت به حــوادث جهــان اســت.
ادیــان الهــی بــه مــا آموخته اســت کــه مهربانــی، بخشــندگی، خــوش اخلاقــی، خیرخواهــی، پاک دســتی، پاک دامنــی و دیگــر فضائــل اخلاقــی و مهم تــر از همــه ارتبــاط معنــوی و عمیــق بــا جــان جهــان و مبــدأ و منتهــای عالــم وجــود، یعنــی خداونــد مهربــان، علــت نخســتین همــه خیرهــا و ســودمندیها اســت؛ همچنان کــه نامهربانــی، بخــل، حســد، مــردم آزاری، دروغ، تبــاه کــردن حقــوق انســان ها، بی اعتنایــی بــه ارزش هــا و حــدود الهــی و ارتــکاب گناهــان ریشــه بســیاری از نابســامانیها و مشــکلات بشــر اســت.
حتــی جامعه شناســان ملحــدی ماننــد مارکــس وبــر هــم دیــن و معنویــت را موجــب انســجام و یک پارچگــی جامعــه میدانند
حتــی جامعه شناســان ملحــدی ماننــد مارکــس وبــر هــم دیــن و معنویــت را موجــب انســجام و یک پارچگــی جامعــه و در نتیجــه عامــل بســیاری از خیرهــا و ســودمندیهای عمومــی میداننــد. دیــن و معنویــت موجــب معنا یافتــن و هدف منــدی زندگــی و ایجــاد امیــد در دل نســانها شــده و آن هــا را از احســاس تنهایــی و وحشــت میرهانــد؛ هرچنــد ایــن آثــار بخشــی از آثــار غیرمــادی دیــن و معنویــت اســت و تبییــن آثــار تکوینــی و حقیقــی آن در گســتره وجــود انســان تنهــا در اختیــار پیامبــران الهــی اســت.
امــروزه بســیاری از بیماری هــا را بیمارهــای روان تنــی مینامنــد؛ زیــرا اعتقــاد بــر ایــن اســت کــه در دوران مــدرن بــه واســطه پیچیدگــی و دشــواری زندگــی، دسترســی انســانها بــه خواســتهها و اهــداف فــردی بــا ســختی زیــادی همــراه اســت و ایــن امــر تنیدگــی و فشــار زیــادی را بــر روان انســانها تحمیــل میکنــد و اســترس مهم تریــن عامــل بیمــاری در جهــان امــروز اســت. دیــن و معنویــت و اخــلاق بــا ارائــه ســبک زندگــی مبتنــی بــر اهــداف متعالــی، ارزش هــای اصیــل و دســت یافتنی، معنابخشــی، امیدآفرینــی و پیش گیــری از بســیاری از رفتارهــای مخــرب و آســیب زا بــه ســلامت جســمی و روانــی بشــر خدمتــی بی بدیــل ارائــه میکنــد.
دیــن و معنویــت، یاری گــر و کامل کننــده دانــش پزشــکی
دیــن و معنویــت، یاری گــر و کامل کننــده دانــش پزشــکی در شــناخت، پیش گیــری و درمــان بیماری هــا و بالابــردن کیفیــت ســلامت جامع نگــر انســان اســت و هرگــز در قامــت رقیــب و مخالــف بــا دانش هــای ریشــه دار انســانی ظاهــر نشده اســت. دیــن اصیــل و حقیقــی بــا عقــل و دانــش صحیــح در تضــاد نیســت؛ بلکــه مکمــل و مؤیــد آن اســت.
آیــا تعطیلــی مراســم عــزاداری در دوران پهلــوی، رغبــت مــردم را نســبت به ایــن مراســم کاهــش داد؟
شــبهه: اگــر حــرم بســته شــود اقبــال مــردم بــه اهل بیــت (علیــه الســلام) بــه مــرور زمــان کــم خواهدشــد و ایــن بــه ضــرر شــیعه اســت! پاسخ: یکــم؛ اتفاقــا برعکــس اســت و اقبــال بیش تــر میشــود و مــردم قــدر نعمــت مســجد و حــرم و هیئــت را بیش تــر میداننــد؛ زیــرا در حــال حاضــر ماننــد ماهــی در آب بودیــم؛ همان طــور کــه وقتــی عاشــق مدتــی محدود از معشــوق دور باشــد برای دیــدار محبوب لحظه شــماری میکنــد. آیــا ســالهایی کــه صــدام نمیگذاشــت مومنیــن بــه کربــلا مشــرف شــوند، باعث شــد میل بــه تشــرف بــه کربــلا کــم شــود؟ آیــا تعطیلــی مراســم عــزاداری در دوران پهلــوی، رغبــت مــردم را نســبت به ایــن مراســم کاهــش داد؟
گفتنی است، حجت السلام سید محمدحسین راجی، مسئول گروه علمی انقلاب اسلامی اداره پاسخگوئی آستان قدس رضوی، پژوهشگر، استاد دانشگاه و سطوح عالی حوزه علمیه است که کتاب دیگر ایشان با عنوان «کتاب کرونا چالش نظام سلامت» وارد بازار شده است.
