حوزه/ مجموعه کتاب «مکاسب محرمه» آیتالله اعرافی به منظور آشنایی هرچه بیشتر محققین و جامعه نخبگانی از سوی مؤسسه اشراق و عرفان در خبرگزاری حوزه به صورت مجازی معرفی شد.
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، در ابتدای این نشست علمی حجتالاسلام احمدعابدینزاده با اشاره به مجموعه مکاسب محرمه، اظهار کرد: مباحث منتشر شده در این کتاب مطالبی است که آیتالله اعرافی در دروس خارج فقه و اصول خود از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۳ مطرح کردند و مؤسسه اشراق و عرفان، هم از سال ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۹ در ۱۵ جلد به صورت رقعی تهیه و در سال ۹۹ با تقریر و ویرایش جدید به صورت مجموعه ۱۱ جلدی وزیری منتشر شد. این اثر گرانسنگ در سال ۱۳۹۸ به عنوان کتاب برگزیده سال جمهوری اسلامی معرفی شد.
وی افزود: این نشست با هدف معرفی ویژگیها و نوآوریهای این کتاب ارزشمند به منظور آشنایی هرچه بیشتر و بهتر جامعه فرهیخته کشورمان با همکاری خبرگزاری حوزه به صورت حضوری و مجازی برگزار شد و اگر بخواهیم به نوآوریهای این کتاب اشاره کنیم، موضوعبندی محرمات علوم است و این تنها یکی از ابتکارات به کار رفته در این مجموعه علمی میباشد.
مدیر گروه فقه روابط اجتماعی پژوهشکده حکمت و شریعت به پنج نوع مکاسب بکارگرفته شده در این اثر اشاره کرد و ادامه داد: نوع اول بحث عیان و نجس است که در جلد اول آمده و مباحثی چون خمر و بول و خون و … در آن آمده است؛ همچنین نجاسات مرتبط با حیوانات هم بحث شده است. اضافه شدن مباحثی چون خرید و فروش حیوانات غیرنجس مانند گرگ و پلنگ و … هم از دیگر ویژگیهای اثر است.
حجتالاسلام عابدینزاده افزود: فروش انسان چه در قالب برده و چه آزاد از دیگر مباحث کتاب است؛ در جلد دوم هم به کالاهای دارای منفعت حرام پرداخته شده که سه قسم است؛ یک قسم مانند بت، آلات قمار که مصرف آنها حرام است؛ البته در آلات قمار بحث است که کلا حرام است یا خیر؟ برخی که دارای صفت حرام هستند، مانند نی مغنیه یا چیزهایی که از آن قصد حرام میشود و یا کاربرد اصلی آن حرام است، مانند بیع سلاح به کفار هم در این قسمت بحث شده است.
استاد حوزه علمیه قم بیان کرد: در جلد سوم تا آخر هم غیر از اجرت واجبات، به کارهای حرام پرداخته شده که بحث صغروی آن از مکاسب محرمه خارج است، ولی چون نوعا فقها آن را در ذیل این بحث آوردهاند، ما هم آوردهایم. موضوعات به ترتیب الفبایی مطرح شده ولی برای انسجام بحث، آن را به صورت موضوعبندی آوردهایم.
مدیر پروژه مکاسب محرمه در توضیح این موضوعات تصریح کرد: محرمات علوم، هنر، بازی و ورزش، روابط میان فردی، سیاست و محرمات روابط اداری و تجاری انواع این موضوعات هستند؛ همچنین علاوه بر این تقسیم، نوعی نوآوری هم وجود دارد؛ مثلا در بحث محرمات علوم به محرمات نشر و علوم غریبه اشاره شده است، در این بخش به نشر بحث کتب ضلال و حق تالیف و بیع قرآن و مصحف هم پرداخته شده که حق تالیف جزء مباحث به روز است.
حجتالاسلام عابدینزاده با بیان اینکه در بحث بیع قرآن، کتبی که آیه قرآن دارند مانند تفسیر، معاجم و مصاحف ترجمه قرآن هم مورد توجه بوده است، اظهار کرد: همچنین در بحث هنر، نقاشی، تزئین، مجسمه بحث شده که بحث تزئین بحثی جدید است؛ ایشان آن را مستحب دانسته است و عناوینی مانند پوشیدن ابریشم و طلا برای مردان و تدلیس در آرایش را جزء استثناء دانسته است.
مدیر گروه فقه روابط اجتماعی پژوهشکده حکمت و شریعت ادامه داد: بحث غنا هم در یک جلد آمده که جلد پنجم است و بعد از محرمات هنر، محرمات ورزش و بازی مطرح شده است؛ آیتالله اعرافی بحث لهو و لعب را هم به صورت مجزا و با فروعات ذکر کرده و در نهایت کراهت آن را ثابت میکند؛ البته استثنائاتی مانند بازی با کودکان، ورزشدرمانی و ورزش برای سلامتی دارد.
وی با بیان اینکه بحث قمار هم مهمترین بحث حرام در کارهای ورزشی و بازی است، افزود: در ادامه، محرمات روابط میان فردی بیان شده که همه موضوعات آن در کتب فقهی نیامده است. در این بحث غیبت، کذب و … مطرح شده است. در غیبت نوعا علما بحث کردهاند ولی ایشان به غیبت مردگان، فرد دیوانه، بچهها و غیبت دسته جمعی و … هم اشاره کرده است.
مدیر پروژه مکاسب محرمه گفت: در بحث کذب هم تفصیلا به آن پرداختهاند، اینکه حقیقت کذب و معیار صدق و کذب چیست؟ دروغ، شوخی و مبالغه هم بحث شده است. این بحث که آیا راستگویی واجب است یا خیر هم مورد توجه بوده است؛ ضمن اینکه حکم نمامی و بدگویی و مدح مانند شعرگفتن درباره زن جوانی که مردان نسبت به او گرایش بیابند، هم مطرح است.
حجتالاسلام عابدینزاده، افزود: یکی دیگر از موضوعات، محرمات روابط میان فردی، مدح فرد مرده و گرفتن پول بابت این کار است که ایشان معتقد است اصل حرمت آن ثابتشده نیست. تشبه به لباس زن و مرد و واسطه شدن برای روابط نامشروع از دیگر مباحث کتاب است. همچنین محرمات سیاسی هم مورد توجه قرار گرفته است و محور آن رابطه میان مردم و حاکم ظالم است. یعنی حکم دریافت جوایز سلطان جائر، گرفتن خراج سلطان جائر از مردم و خرید آن توسط برخی افراد در بخش محرمات سیاسی بحث شده است.
وی بیان کرد: در جلد دیگر کتاب هم محرمات تجاری مانند غش در معامله بحث شده است، مثلا حکم فردی که جنسی را تقلبی بفروشد. بحث محرمات اداری هم در این کتاب بحث شده از جمله اختلاس که در کتب فقهی گذشته بحث نشده است. از منظر این اثر، اختلاس همانند سرقت است، ولی سرقت با اعمال حیله از جایی است که قفل ندارد.
مدیر پروژه مکاسب محرمه، گفت: از دیگر موضوعات مطرح شده در کتاب مکاسب محرمه، بحث اجرت واجبات است؛ در اینجا بحث شده که آیا گرفتن مزد برای امور واجب جایز است؟، در عبادات دریافت اجرت جایز است؟ و آیا با نیت خالصانه در تضاد نیست؟
لازم به ذکر است، در ادامه این نشست حجتالاسلام والمسلمین سیدنقی موسوی، مدیر مؤسسه اشراق و عرفان نکاتی را پیرامون مؤسسه اشراق و عرفان و سیره علمی آیت الله اعرافی بیان کرد.
