انا لله و انا الیه راجعون
ارتحال فقیه پارسا و مرجع عالیقدر، حضرت آیتالله العظمی حاج سید موسی شبیری زنجانی (قدس سره)، ثلمهای جبرانناپذیر بر پیکر حوزههای علمیه پدید آورد و حافظه تاریخی و علمی فقاهت را در سوگی عمیق فرو برد. با غروب این ستاره آسمان حوزه های علمیه، یکی از استوارترین پایههای اجتهاد اصیل و بالنده فرو ریخت؛ فرزانهای که در تمام روزگاران عمر پربرکت خویش، دانش را به زیور دقت آراست، اجتهاد را در بوته تحقیق گداخت و احتیاط عالمانه را با ژرفای اندیشه پیوند زد.
محضر درس آن فقیه راحل، همواره تماشاگه اجتهاد و بارگاه کاوش و دقت فقهی بود. شاگردان در سایهسار کلام او، دو موهبت را توأمان ادراک میکردند: حلاوت شهود اجتهاد و لذت چشیدن گوهر تحقیق. گره از فروبستهترین مباحث گشوده میشد، مرز اقوال از یکدیگر بازشناخته میآمد، حیثیات از هم تمایز مییافت و کمند استدلال تنها تا آنجا که توان و ظرفیت داشت پیش میرفت؛ نه یک گام فراتر از دلالت و نه یک گام فروتر از شم الفقاهه.
در بینش فقهی او، شتابزدگی در داوری و شیفتگی به اقوال را مجالی نبود. فرزند راستین دلیل و ساکن همیشگی اقلیم برهان فقهی بود؛ در ساحت حجت منزل میگزید و پای از قلمرو دلالت فراتر نمیگذاشت. از همین رو، هرگاه سخن به تعمیم حکم میرسید، بارگاه نقد و احتیاط علمی او برپا میشد تا مبادا حکمی که در بستری ویژه ریشه دارد، بیدلیل متقن به اقلیمی دیگر سرایت کند.
در پهنه علم رجال نیز دیده او تنها بر سطور نامها و فهرستها خیره نمیماند؛ بلکه شامه تیزبین و شم تاریخی وی، غبار قرون را از چهره راویان میزدود. او رجال حدیث را در خلأ نمیدید؛ آنان را در بستر زمانه، در مناسبات طبقات و در سپهر حیات علمیشان بازمییافت و از دل اسامی کهن، تاریخ زنده را بازخوانی میکرد. رجال نزد او، فهم عمیق جهانی بود که آن راویان در آن زیسته بودند و حدیث میگفتند.
این فقیه سفرکرده از شمار فقیهانی بود که در مکتب اجتهاد، طواف بر گرد نص و وقوف ژرف در ساحت حدیث را اولویت نخستین فقاهت میدانست. در نگرش او، انس با سرچشمه روایات و درنگ صبورانه در افق لحن الحدیث، خاستگاهی اصیل بود که فقیه میبایست سیر علمی خویش را از آن آغاز کند؛ و درست از فراز همین پایگاه استوار بود که به گستره دیگر ابزارهای استنباط پای مینهاد و قواعد اصولی و دقایق مشحون از تجربههای فنی و صناعت اجتهادی را به کار میگرفت، تا اجتهاد همواره بر مدار نص بچرخد و از سرچشمههای نخستین خویش فاصله نگیرد.
اینک در فقدان این استوانه استوار، حوزههای علمیه و اهل دین در برابر ضایعهای سترگ ایستادهاند؛ هجران فقیهی که عمر شریف خویش را وقف اعتلای حقیقت ساخت و اجتهاد را از غبار شتاب پاکیزه داشت.
رحلت این فقیه ژرفاندیش و عالم ربانی را به پیشگاه حضرت بقیةالله الاعظم (عج)، رهبر معظم انقلاب اسلامی، مراجع عظام تقلید، حوزههای علمیه، بیت مکرم و دودمان شریف ایشان به ویژه فرزندان فرهیخته و اندیشمندشان، و عموم فضلا، شاگردان و ارادتمندان مکتب اهلبیت (ع) تسلیت عرض میکنم. از درگاه ایزد منان برای آن فقیه سعید، علو درجات و همنشینی با اولیای الهی، و برای خاندان معزز و بازماندگان، شکیبایی جمیل و پاداش جزیل مسئلت دارم.
سلام و رحمت جاودان خداوند بر فقیهی باد که با دلیل زیست، با تحقیق اندیشید و با دقت فقهی، جلوهای درخشان از شریعت را پیش چشم روزگار نهاد.
۱۴۰۵/۶/ ۳۰
احمد مبلغی
