اشاره: حجت الاسلام والمسلمین احمد مبلغی، رئیس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس شورای اسلامی در نشست «فقه سینما» در چهارمین هم اندیشی سینما انقلاب، ديدگاههاي خود را پيرامون ضرورت مطالعات فقهي در سينما، مرز هنجارشکني در سينما و … بيان کردهاند که در ادامه ميآيد:
پرداختن به فقه سینما از نگاهی واقعی به سینما
حجت الاسلام والمسلمین مبلغی در این نشست گفت: دغدغه ای پدید آمده و آن این است که باید فقه به موضوعات جدید پرداختهای بهتر و دقیق تری داشته باشد و نفس برآمدن ادبیات جدید مانند فقه سینما در فقه نشان از تحولاتی است که در این حوزه اتفاق افتاده است.
وی درباره ضرورت مطالعات فقهی و بایسته های آن در حوزه سینما ابراز داشت: حق مطالعات فقهی درباره سینما در نگاه های کلی و غیر دقیقی که ممکن است با سینما فاصله داشته باشد، ادا نمی شود و نگاه هایی در فقه که با واقعیت سینما فاصله دارد ممکن است هم موجب ایجاد موانع در برابر سینما باشد و هم سینما را به عنوان یک فرصت فراروی دین از بین ببرد. من واژه فقه سینما را واژه خوبی برای ورود فقه در سینما می بینم و برای این که فقها و فقه در سینما ورود پیدا کند باید حقیقتاً یک مطالعه فقهی دقیق و عمیق نسبت به فقه سینما صورت بگیرد.
حجت الاسلام مبلغی نقش نشستهای بین رشته ای را در حوزه فقه و سینما بسیار مهم دانست و بیان داشت: این نشست ها می تواند افق های چنین مطالعاتی را فراروی حوزه و دانشگاه و کسانی که در این زمینه دغدغه فرهنگی دارند بگشاید و در واقع، ما نباید بدون داشتن یک نگاه افق مدار، سراسیمه وارد مطالعات فقهی سینما شویم و حتماً باید در ابتدا چشم انداز کلی نسبت به فقه سینما داشته باشیم.
رئیس مرکز تحقیقات اسلامی ادامه داد: برگزاری این نشست ها آسیب های ورود در چنین بحث ها را نشان می دهد و لوازم ورود به آن را دقیق و به دانش هایی که می تواند به بحث عمق ببخشد کمک و ابعاد موضوع سینما را که باید به آن پرداخته شود ولو در یک تصویر کلی بیان می کند.
مطالعه فقه سینما به روش سنتی کافی نیست
وی با اشاره به ضرورتهای محتوایی برگزاری نشست ها اظهار داشت: ورود در مقوله دین و سینما و فقه و سینما را اقدام مبارکی می دانم البته شاید کسانی خرده بگیرند که کتاب های زیادی در فقه سینما نوشته شده است و پیش از این افراد زیادی وارد این مقوله شده اند که پاسخ من به این افراد این است که فقه سینما را به دو صورت می شود ارائه کرد؛ یکی آن چه که انجام گرفته که مبتنی بر یک روش سنتی است.
حجت الاسلام مبلغی ادامه داد: این نوع فقه از پاسخگویی به مسایل اساسی و حیاتی سینما از آن جهت که یک ابزار نیرومند است بر نمی آید و باید در ابتدا یک مطالعه دقیق و کلی که در آن افق ها روشن شده است و ابعاد مختلف سینما مورد بحث قرار می گیرد داشته باشیم و سپس به روش سنتی به فقه سینما بپردازیم. ابتدا باید سینما را شناخت و سپس بررسی کرد که این سینما چه ارتباطی با فرهنگ پیدا می کند و نیز رابطه سینما و فرهنگ دینی باید تبیین شود.
وی با بیان اینکه در سینما اصولاً تکنیکها و جاذبه های هنری و توان سرگرم سازی حرف اول را می زند و جزو مولفه های اصلی سینماست، ابراز داشت: فقه باید پاسخ دهد که آیا سینمای دینی باید این مولفه ها را از سینما حذف کند یا این که آن ها را متوازن کند.
مرز هنجارشکنی در سینما تا کجاست؟
حجت الاسلام مبلغی با طرح این پرسش که آیا سینما می تواند چون سینماست هنجار شکنی کند، اظهار داشت: ما در اشعار عرفانی به عنوان مثال داریم که محراب و مسجد را کنار می گذارم اما دین این ادبیات را در شعر عرفانی جایز می داند در حالی که گفتن این عبارات در جایی غیر از شعر را بر نمی تابد و هنجار شکنی می داند. سؤال این است که محدوده این قالب و هنجار شکنی تا کجاست و آیا سینما می تواند مانند شعر زبانی برای خود انتخاب کند که فقها بر آن خرده نگیرند.
رییس مرکز تحقیقات اسلامی ادامه داد: برای کسانی که نمی خواهند رابطه دین و سینما را مطرح کنند توجه به این زبان اولویت ندارد اما ما که می خواهیم از خاستگاه دین به سینما نگاه کنیم باید این زبان را تعریف کنیم.
وی درباره معیار سینمای خوب گفت: سینمای خوب سینمایی است که هم با سینمای رقیب رقابت کند و هم در عین حال از جایگاه فرهنگی عمیقی برخیزد و در بسط فرهنگ درست به کار آید. اخیراً دانش های مختلف برای همنوایی با یکدیگر در حوزه های بین رشته ای اجتماع پیدا می کنند.
وی با بیان اینکه از آنجا که نگاه مسئولان، مردم و نهادها باید در همه امور علمی باشد نمی شود که نگاه ها به علوم مادر باشد و برای رفع نیاز علمی باید علوم بین رشته ای به صورت علمی و مدون تشکیل شود.
در سینما حتماً نیازمند ایجاد حوزه های بین رشته ای هستیم
رئیس مرکز تحقیقات اسلامی با تأکید بر اینکه ما در سینما حتماً نیازمند ایجاد حوزه های بین رشته ای هستیم، ابراز داشت: سینما از آن جهت که باید به واقعیت های اجتماعی بپردازد و جایگاه متعهدی داشته باشد باید به علم دین رجوع کند و از آن جهت که جنبه های تکنیکی و هنری آن به روز باشد باید به دانش هنر خاص سینما بپردازد.
علوم انسانی باید به سینما بپردازد
حجت الاسلام مبلغی درباره ضرورت پرداختن علوم انسانی به سینما بیان کرد: علوم انسانی نیز باید در مطالعه سینما مطرح باشد زیرا وقتی می خواهید با انسان سخن بگویید باید بدانید که انسان و جهان چیست. پیشنهاد می کنم یک دانش بین رشته ای برای سینما ایجاد شود که در آن دانشکده و مرکز علمی تمام این دانش ها به نحوی مطرح شود.
رییس مرکز تحقیقات اسلامی مجلس با بیان اینکه سینما امروز جایگاه بی بدیل و غیر قابل انکاری پیدا کرده است، اظهار داشت: اهمیت جشنواره انقلاب این است که می تواند نقطه های عزیمتی برای یافت و کشف راه حل های علمی برای یافتن راه هایی برای تدوین و خلق دانش های بین رشته ای بین سینما و علوم انسانی فراهم کند.
در ادامه بحث وی در پاسخ به سؤال بهروز فرنو مبنی بر اینکه برای یافتن زبانی برای سینما که دین نیز آن را بپذیرد، به جای پرداختن به سینما از منظر فقه اصغر از منظر فقه اکبر به آن بپردازیم، گفت: فقه اکبر به معنای فقه دین و فقه اصغر به معنای فقه احکام است و پاسخ رفتارها را فقه اصغر می دهد و اگر فقه اصغر، پشتوانه فقه اکبر را از دست بدهد پاسخگویی کاملش را از دست می دهد.
هر رفتاری اعم از توصیفی و هنجاری در سینما را باید فقه اصغر پاسخ دهد
حجت الاسلام مبلغی با بیان اینکه پاسخگویی مختص فقه اصغر است، بیان داشت: هر رفتاری اعم از توصیفی و هنجاری در سینما را باید فقه اصغر پاسخ دهد و البته اگر فقه اکبر فعال شود، فقه اصغر ما می تواند از وضعیت فعلی تکامل پیدا کند و پاسخگو باشد.
وی افزود: نمی توان گفت از فقه اصغر عدول کنیم بلکه می توان گفت فقه اصغر را در فضای فقه اکبر پر توان تر کنیم تا هم نظریه بدهیم و هم پاسخ سؤالات را بدهیم و در واقع باید به فقه اصغر تحول ببخشیم تا بتواند پاسخگو باشد.
