در بحث اجتهاد و تقلید گفتیم معیار اعلمیت، اقواییت در استنباط است؛ حتی طبق این نظریه ما به تجزی در اجتهاد قائل نیستیم چون تجزی در اجتهاد معنا ندارد؛ این آقا یا قوه استنباط دارد یا ندارد؛ اگر قوه استنباط دارد در هر کتابی وارد بشود همین است؛ بله تجزیه در فعلیت اجتهاد است؛ کسی در کتاب حج کار کرده است و در مکاسب کار نکرده است؛ این فعلیت است اما تجزی در اجتهاد که قوه استنباط در این کتاب داشته باشد و در آن کتاب نداشته باشد اصل این حرف غلط است.
به گزارش خبرنگار اجتهاد، آیتالله سید محمدجواد علوی استاد باسابقه خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم و نوه مرحوم آیتالله العظمی بروجردی به بیان مباحثی در خصوص حوزه علمیه پرداخت و اظهار داشت: برخی به حوزه علیمه اشکال کردهاند که حوزه سکولار است، اما این عنوان سکولار و عناوینی از این دست معانی مختلف دارد و معنای جزمی ندارد که بیایند حوزه و روحانیت و دین و همه چیز را با آن بسنجند؛ مرادشان از این اصطلاح چیست؟ اگر مرادشان این است که حوزه به زندگی و مشکلات و وضعیت و دغدغههای مردم کاری ندارد که این به شهادت تاریخ حوزه دروغ است؛ اصلا تشیع یک مذهب سیاسی است و اصلا نمیتواند نسبت به مردم بیاعتنا باشد؛ آنکه به نظر این آقایان سکولار است حوزههای دیگران است که اطاعت از هر کسی را واجب میدانند؛ آنهایی که فقط برای حکومت ظالمین ایدئولوژی درست میکنند سکولار هستند نه حوزههای شیعه که مراجعش هر وقت در هر جریانی که پیش آمده وارد شدند و ملجأ و پناه مردم بودند؛ میرزای شیرزای را ببینید؛ آخوند خراسانی را ببینید؛ میرزای نائینی را ببینید؛ مگر نبوده که این بزرگان در همه امور وارد شدند؟
برخی مسائل در طهارت هنوز حل نشده است
او ادامه داد: اگر مرادشان از سکولار این است بحثهایی که در حوزه میشود به دردنخور است من خیلی از بعضی تعجب میکنم؛ گاهی از اوقات میخواهند به حوزه فحش بدهند میگویند آقایان علما در مسائل طهارت ماندهاند؛ ولی در همین طهارت، مسائل ما هنوز حلنشده باقی مانده است؛ در همین طهارت که از نظر این آقایان ساده و پیش پا افتاده است ما امروز مسائل حلنشده داریم؛ من مسائل بسیاری در طهارت به شما نشان میدهم که الان ابتلای عجیب و غریب مردم است و ما برای آن جواب درست و حسابی نداریم.
به اسم اسلامی کردن نظریات بعضی از آقایان فقها را وارد کردیم؛ اما ….
علوی بروجردی با بیان اینکه ما هم منجمد نیستیم بگوییم پنجاهودو کتاب از طهارت تا دیات بیشتر در فقه نداریم و دیگر کتابی لازم نیست؛ گفت: این کتابها بر اساس روایاتی که به ما رسیده است و بر اساس اطلاعاتی که مردم داشتند شکل گرفته است؛ شما بیایید کتاب جدید بیاورید؛ بحثهای جدید لازم داریم؛ در مسائل بانکها ما خیلی حرف زدیم؛ گاهی حرف میزنیم و از خود حوزه ما را نمیتابند؛ حرف را باید گوش کنید و در آن تامل کنید؛ این بساطی است که ما با بانکها بر سر مردم آوردیم و خودمان هم همگی اشکال میکنیم این بهرهها چیست که میگیرید؟ سود و جریمه چیست که میگیرید؟ اما اینها را چه کسی برای بانکها درست کرده است؟ ما خودمان به نام اسلامی کردن بانکها این بساط را درست کردیم؛ آیا قبلا بانکها اینطور بوده است؟ ما به اسم اسلامی کردن نظریات بعضی از آقایان فقها را وارد کردیم؛ اما این اشتباه بوده است؛ شما اقتصاد را هم بخواهید تفسیر کنید بر اساس پیشدادهها و پیشذهنیتها آن را بحث نکنید و آزاد بگذارید؛ از طرفی هم به نظر شما اقتصاد اسلامی است ولی ما این حرف را میزنیم که ما اقتصاد اسلامی یا فلسفه اسلامی یا روانشناسی اسلامی نداریم؛ اینها علوم دیگری هستند؛ بله اسلام در مقایسه با این حقایق، مطالبی و ارشاداتی دارد که حرف ما این است این ارشادات را درست تبیین کنیم.
درس خارج برای تربیت افراد جهت استنباط احکام است
استاد حوزه علمیه قم با تاکید بر ورود ریشهای حوزه به مسائل مستحدثه، بیان کرد: این که حوزه به همه مسائل بپردازد قطعا خواسته ما همین است؛ ما از خدا میخواهیم که درسها در همه زمینهها پختگی پیدا کند؛ اما بعضی فکر میکنند فقط در حوزه درس خارج اگر کسی مثلا کتاب قضا بگوید خیلی خوب و انقلابی است اما اگر کتاب حج یا صلاه بگوید ضد انقلاب است؛ توجه داشته باشید که درس خارج برای تربیت افراد به جهت استنباط احکام است؛ یعنی ما وارد میشویم طرق استنباط احکام را یاد میدهیم؛ یعنی چه یاد میدهیم؟ یعنی فرق نمیکند کتاب مورد بحث چه کتابی باشد؛ این آقای طلبه و فاضل این رویه و روش استنباط را طبق مذاق استاد میآموزد؛ این تازه خودش در ورطه تحقیق میافتد و میخواهد کار کند دیگر چه فرقی میکند آموزش در کتاب طهارت یا صلاه یا حج یا حدود و قضا باشد؛ آن قواعد اصولی که به کار برده میشود همان است؛ آن روشی که برای استظهار از روایات به کار برده میشود همان است.
معیار مرجعیت هم در «استنباط» است
تولیت مسجد اعظم و کتابخانه آیتالله بروجردی(ره) افزود: برخی خیال میکنند اگر کل درسهای خارج مسائل مورد نظرشان را مطرح کنند، حوزه خیلی فوقالعاده میشود؛ اما اینطور نیست در درسهای خارج هرچه بحث بشود خوب است؛ درس خارج بحث استنباطی است و ما روش استنباط یاد میدهیم؛ معیار مرجعیت هم در استنباط است؛ ما در بحث اجتهاد و تقلید هم گفتیم معیار اعلمیت، اقواییت در استنباط است؛ حتی طبق این نظریه ما به تجزی در اجتهاد قائل نیستیم چون تجزی در اجتهاد معنا ندارد؛ این آقا یا قوه استنباط دارد یا ندارد؛ اگر قوه استنباط دارد در هر کتابی وارد بشود همین است؛ بله تجزیه در فعلیت اجتهاد است؛ کسی در کتاب حج کار کرده است و در مکاسب کار نکرده است؛ این فعلیت است اما تجزی در اجتهاد که قوه استنباط در این کتاب داشته باشد و در آن کتاب نداشته باشد اصل این حرف غلط است؛ اعلمیت هم به اقواییت در این استنباط است؛ هر کس استنباطش از دیگران اقوی باشد، اعلم میشود. حوزه این است.
حوزه قم را بعضیها به بیسوادی رمی نکنند!
علوی با تصریح بر اینکه درسهای خارج را تخطئه نکنید، گفت: حوزه قم را بعضیها به بیسوادی رمی نکنند؛ بله ما سر برنامهها و درسها و امتحانات اشکال داریم و به آقایان هم تذکر میدهیم و محترمانه هم میگوییم و آقایان هم دارند زحمت میکشند؛ اما حوزه قم الان بزرگترین حوزه علمیهی نه شیعه بلکه دنیای اسلام است؛ اینجا در قم اساتید بسیار قابل و فاضل و قوی هستند؛ ما میشناسیم و با خیلی از این آقایان همدوره بودیم و اساتید بزرگوار هستند؛ طلبههایی که واقعا از صمیم قلب با تمام محرومیتها دارند زحمت میکشند و با کمترین امکانات درس میخوانند؛ حق اینها را ضایع نکنیم؛ گاهی موسساتی هستند قوی دارند کار میکنند؛ نویسندگانی داریم با ابتکار و با شهامت دارند کار میکنند و مطلب مینویسند؛ حوزه قم امروز حوزه پویایی است؛ حوزه قم امروز سرمایهای برای شیعه است نه فقط سرمایه برای ایران و نه فقط سرمایه برای نظام.
حوزه، حوزه شیعه است نه حوزه ایران
او ادامه داد: من بارها گفتم نظام جمهوری اسلامی ولید حوزه است و نمیتوانیم نسبت به آن بیتفاوت باشیم اما حوزه، حوزه شیعه است نه حوزه ایران؛ ما در هندوستان تنها به اندازه کل جمعیت ایران شیعه داریم؛ مگر میشود حوزه و مرجعیت فقط فکرش را به یک نقطه منحصر کند و از بقیه غافل بماند؟ ما چهارصد میلیون شیعه در دنیا داریم و حوزه برای مجموعه شیعه دارد کار میکند؛ حوزه دارد کار میکند که اگر فردا ندای اهل بیت در سراسر عالم یا سراسر دنیای اسلام طنینانداز شد جوابگوی همه مسائل باشد؛ فقه باید پویا و بهروز باشد؛ ما در موضوعشناسی مشکل داریم و باید این مشکلات را برطرف کنیم؛ ما اگر دینی داریم جاودانه که تا آخر دنیا میخواهیم بمانیم باید زندگی مردم را هم بتوانیم اداره کنیم.
باید در فقه بر اساس روایات اهل بیت تولید فکر و ایده و نظریهسازی کنیم
استاد خارج فقه و اصول حوزه علمیه قم با اشاره به اینکه باید بین فعلیت استنباط در درس و فعلیت آن در اجتهاد افراد فرق بگذاریم، خاطرنشان کرد: در تمام طول تحصیلتان فقط چند کتاب فقهی میتوانید بخوانید اما بعد از آن احتیاج دارید به استنباط در پنجاهودو کتاب موجود؛ مگر ما همه کتابها را بالفعل نزد اساتید خواندهایم؟ آن قوه استنباط باید حاصل بشود و طلبه خودش به این قوه در کار بیفتد و بر حسب ضرورتها که میبیند فعلیت داشته باشد؛ لذا این که تخطئه کنیم درسهای خارج را درست نیست؛ این را فقط حساب نکنید؛ بله مسائل فردی و مسائل اجتماعی هست اما در مسائل اجتماعی هم همانطور که عرض کردیم بهگونهای باشد که زمینه برای ورود حوزه و بحث اساتید باشد؛ نروند یقه استاد را بگیرند که آقا این بحث را دیگر نکن؛ اینجور نباشد؛ بحث آزاد باشد و بعد ما باید در فقه بر اساس روایات اهل بیت و منابعی که داریم تولید فکر و ایده و نظریهسازی بکنیم؛ به روایات ما آنجور که باید و شاید رسیدگی نشده است و ما پختگی لازم را نداریم؛ نمیگوییم اخباری باشیم اما این میراث فوقالعادهای است که ما داریم و دیگران از آن محروم هستند و باید از آن بهرهبرداری کنیم.
علوی بروجردی در پایان سخنانش گفت: امیدواریم این شهامت را داشته باشیم و در همه بحثها وارد بشویم و نظر بدهیم و دیگران هم اینقدر باشهامت باشند که تحمل این نظرات را داشته باشند، چون نظریه در مقابل نظریه است.
