1 ـ علم اسلامی، علمی است که از منابع دینی استنباط شده باشد. در اصطلاح فوق، تعمیمهایی داده شده است.
2 ـ علم اسلامی، علمی است که علاوه بر اصطلاح اول، شامل علوم مقدمی که در جهت رسیدن به معارف اولیه اسلامی کمک نمایند، نیز میشود.
3 ـ علم اسلامی، شامل علوم و معارفی میشود که در خدمت دین باشد؛ مثل فلسفه و کلام عقلی که هدف آنها دفاع از دین هستند.
4 ـ علم اسلامی، هر علمی است که در جهت تحقق دین، پیاده سازی و گسترش دین به کار رود.
اصطلاح دوم تا چهارم تعمیمهایی است که در اصلاح اول داده شده است.
در منظر اول نقطه عزیمت ما منابع و متون بود، زیرا اسلامیت دانش به این است که از این منابع دینی تولید شود.
اسلامی سازی دانشهای موجود:
علوم و دانشهای بشری، مستقل از دین محقق شده و سامانه دانشی یافته است؛ آیا این سامانه دانشی را میتوان موصوف به اسلامیت کرد یا نه؟ در این دو منظر، نقطه آغاز بحث دانش بشری است؛ یکی از بحثهای پایه از این منظر، بحث قبض و بسط معارف دینی و دین است؛ البته ما معتقد به راه اعتدال هستیم.
اصطلاحات اسلامی سازی:
1 ـ معارف اسلامی در مبانی و شالوده اصلی دانش بشری دخالت داده شود.
2 ـ دخالت معارف دین، در مسائل دانش؛ از معارف اسلامی در طرح سؤالات علوم بشری کمک گرفته شود.
3 ـ اسلامی سازی علوم انسانی به این است که گزارههای دینی با روشهای علوم جدید (به خصوص علوم انسانی) بررسی شود.
4 ـ دخالت معارف اسلامی در روش علم؛ روش علم نباید منحصر به روش تجربی باشد، دخالت دین در این بخش به کمک عقل است. باید روشهای نقلی، عقلی و حسی را در کنار هم قرار دهیم تا ساختمان علم متغیر شود.
5 ـ دخالت معارف اسلامی در روش علم، به اینکه روشهای موجود را روش دینی بداند؛ برخی از بزرگان عقل و نقل را دو بال شرع میدانند و عقل را مقابل دین نمیدانند.
6 ـ دخالت اسلام در اغراض، غایات و فایده دانش؛ علومی اسلامی است که در فهم دین کمک بیشتری ارائه نماید.
7 ـ دخالت معارف اسلامی در هدف و فایده عملیاتی دانش؛ یعنی علوم بشری در پیاده سازی و عملیاتی شدن دین (تبلیغ و ترویج، مدیریت و …) کمک نماید.
8 ـ تصرف دین بر انگیزه علوم؛ اگر انگیزه فرد دارنده و مولد دانش(عالم)، دینی باشد، علم دینی میشود.
9 ـ علم دینی، علمی است که موضوع آن جامعه اسلامی و مسلمانان باشد.
10 ـ علم دینی علمی است که پدید آوردنده آن دانشمندان مسلمان باشد.
11 ـ علم دینی علمی است که به بررسی افعال الهی بپردازد.
12 ـ علم دینی علمی است که بعد از عرضه تولیدات علوم بشری بر دین، بخشهای مقبول و مردود (مطابق و غیر مطابق با دین) را تعیین کند؛ هر بخشی که بعد از مقایسه، عدم مخالفتش با دین محرز شد، علم دینی است.
