زندگینامه علمی استاد محمد جواد صاحبی
محمدجواد صاحبی در سال ۱۳۳۳ در محله مغان شهرستان شاهرود به دنیا آمد
وی تحصیلات ابتدایی را در مغان و تحصیلات متوسطه را تا مقطع دیپلم ادبی در شهرستان شاهرود گذراند ،همزمان بخشی از مقدمات علوم دینی را به طور متناوب در همانجا از محضر فضلای بزرگواری همچون جناب حجت الاسلام والمسلمین شیخ محمد حسین صائب چهکندی و دیگران فرا گرفت، با حوزه های مشهد و قم نیز در رفت و آمد بود و از سال ۱۳۵۷ در قم مستقر شد و علوم متداول حوزه را فرا گرفت.
وی ادبیات عرب را از محضر حجج اسلام شیخ «محمدحسین بهجتی شفق»، «بیانی افغانی»، «سید مهدی طالقانی»، «سید عباس موسوی» و دیگران آموخت. همچنین کلام و عقاید را نزد حجت الاسلام و المسلمین «سید اسدالله مسعودی»، شرح لمعه را در محضر آیت الله شیخ «علی پناه اشتهاردی(ره)» و مکاسب را نزد آیت الله «بنی فضل» تتلمذ نمود.
صاحبی اصول فقه را از حجج اسلام «موسوی گرگانی» و «صالحی افغانی» و خارج اصول و بخشی از ابحاث فلسفی، عرفانی وعلوم حدیث را از آیت الله «علی عابدی شاهرودی» استفاده کرد.
وی از درس خارج فقه آیت الله العظمی «سید عبد الکریم موسوی اردبیلی(ره)» و خارج فقه واصول آیت الله العظمی شیخ «محمدابراهیم جناتی» استفاده کرد. افزون بر اینها بطور متناوب از دروس و ابحاث علمی بسیاری از علما ومعاریف عصر از جمله مقام معظم رهبری و آیات و اساتید: حسن حسن زاده آملی، غلامحسین ابراهیمی دینانی، سید جلال الدین آشتیانی ، سید عزالدین زنجانی، یوسف صانعی، محمد هادی معرفت و… بهرمند گردید.
صاحبی همچنین درکنگره های علمی و دینی متعددی به عنوان عضو و دبیر فعالیت داشت، افزون به اینها به عنوان راهنما و مشاور در تدوین رساله های آموزشی و پژوهشی مشارکت کرد
ورود به عرصه مطبوعات را از روزنامه دیواری شروع کرد و با ارسال مقاله برای مطبوعات قم از جمله مجله سالنامه پیام اسلام به مطبوعات مذهبی و کشوری راه یافت، نخستین مقاله برای سالنامه مزبور را در سال 1355 فرستاد که با نشر آن،به نگارش و تألیف علاقمند شد،در سال 1357 دو اثر با عناوین « پیشگامان تحولات بنیادی و تاکتیکهای انقلابی سید جمال الدین اسد آبادی» منتشر ساخت. در سال 1358 با تشکیل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی،نخست به عنوان مسؤول آموزش سیاسی عقیدتی نیروهای عملیاتی سپاه و سپس به سمت مسؤول انتشارات و مطبوعات کل سپاه منصوب شد که تا سال 1362 ادامه یافت ومجلات پیام انقلاب محصول این دوره اند و مدتی هم عضو مرکز تحقیقات سپاه بود و مجددا به قم مراجعت کرد. در سال 1364 مجله کیهان اندیشه را تأسیس کرد که در این راه از حمایتهای مرحوم شهید شاه چراغی و جناب آقای سید محمد خاتمی (نماینده امام در مؤسسه کیهان) بهره مند بود، این مجله 14 سال تمام ادامه یافت و هشتاد و چهار شماره از آن منتشر شد همزمان با مطبوعات دیگر نیز به همکاری پرداخت ومقالات بسیاری از ایشان در روزنامه ها و سایر نشریات علمی و فرهنگی نیز به چاپ رسیده است. در کنار این فعالیتها از تحصیل و تدریس نیز باز نماند از آن جمله می توان تدریس در دانشسرای تربیت معلم سمنان، دانشگاه تربیت معلم تهران، مؤسسه امام خمینی قم، مرکز تخصصی کلام حوزه علمیه قم، دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، مرکز آموزش مدیریت دولتی را نام برد همچنین درکنگره های علمی و دینی متعددی به عنوان عضو و دبیر فعالیت داشته اند، افزون به اینها به عنوان راهنما و مشاور در تدوین رساله های آموزشی و پژوهشی مشارکت کرده اند
مدیریت ودبیری علمی شورای دینپژوهان کشور، تاسیس و ریاست انجمن ادیان و مذاهب حوزه علمیه و تاسیس نشریه کیهان اندیشه، تدریس در دانشگاه تربیت معلم تهران و موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، و جامعه المصطفی و عضویت در شوراهای علمی مجمع جهانی شیعه شناسی، سازمان فرهنگ و ارتباطات، دفتر تبلیغات اسلامی ، شورای گفتگوی ادیان، بررسی و تدوین کتب درسی، کنگره های دین پژوهان، بزرگداشت های علما و مفاخر شیعه و همکاری های علمی با پژوهشگاه ها و مراکز علمی و پژوهشی حوزه ، بخشی از سوابق و فعالیتهای فرهنگی و علمی استاد محمدجواد صاحبی بود .
از میان کتابهای منتشر شده صاحبی نیز میتوان به «گفتوگوی دین و فلسفه»، «مبانی نهضت احیای فکر دینی»، «سرچشمههای نو اندیشی دینی»، «نقد و تصحیح طبایع الاستبداد یا سرشتهای خودکامگی»، «مناسبات دین و فرهنگ در جامعه ایران»، «تاکتیکهای انقلابی سید جمال الدین اسدآبادی» و «حکایتها و هدایتها در آثار شهید مطهری» اشاره کرد.
برخی از آثار وی:
«گفتگوی دین و فلسفه»:
این کتاب با موضوع فلسفه اسلامی از سوی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در سال 77 منتشر شده است. در این مجموعه، مباحثی از اندیشمندان ایرانی در باب فلسفه اسلامی طی هشت فصل، به گونه گفتوشنود گرد آمده است. عناوین مباحث عبارتاند از: فلسفه مشائی، یونانی یا اسلامی، اصول و ادوار فلسفه مشا، نقد فلسفه و پیوند آن با کلام، دوران فترت در تاریخ فلسفه اسلامی، حکمت متعالیه، تحلیل اندیشههای صدرالمتالهین، فلسفه و جایگاه آن در میان علوم اسلامی و رابطه فلسفه و عرفان با تفسیر و تاویل قرآن.
«مبانی نهضت احیای فکر دینی»:
این کتاب با موضوع اسلام – تجدید حیات فکری از سوی موسسه بوستان کتاب در سال 80 منتشر شده است. نگارنده در 5 بخش، مبانی و مراحل شکلگیری نهضتهای احیای فکر دینی را بررسی و تحلیل کرده است. فصل اول: احیای اندیشه توحیدی، فصل دوم: احیای اندیشه حکومت دینی، فصل سوم: احیای اندیشه آزادی، فصل چهارم: احیای اندیشه اتحاد دینی و فصل پنجم احیای نهضت علمی و تمدن دینی.
«سرچشمههای نواندیشی دینی: درآمدی بر تاریخ کلام جدید»:
این کتاب با موضوع اسلام – تجدید حیات فکری از سوی انتشارات احیاگران در سال 81 منتشر شده است. کتاب با مقدمهای بر مسیر تحول فکر دینی در غرب و عصر نوزایی (رنسانس) و نهضت اصلاح دینی آغاز میگردد و با بررسی انقلاب علمی، نهضت نوین فلسفی، انقلاب صنعتی و رویارویی غرب مسیحی با شرق اسلامی ادامه مییابد. مولف سر چشمههای نو اندیشی ایران عصر جدید را ذیل هفت دسته عمده تقسیم کرده است. 1ـ جریان فکری احیاگران و اصلاح طلبان دینی که طلایهدار آنان سید جمال اسدآبادی است 2 – روحانیون نواندیش ایرانی مقیم عراق و تهران مانند اسدآبادی، آخوند خراسانی، عبدالله مازندرانی 3ـ جریان روشنفکری الحادی، که نماینده آن فتحعلی آخوندزاده بود 4ـ جریانهای لائیک و سکولار 5ـ جریان روشنفکری دینی متاثر از فرهنگ و تمدن غربی که منادی آن عبدالرحیم طالباوف بود 6ـ جریان سیاستمدار غربگرا مانند حسین خان سپهسالار، میرزا ابوالحسن خان ایلچی و میرزا ملکم خان 7ـ جریان روشنفکری التقاطی که آمیزهای از همه طیفهای موجود بود و بارزترین آنها میرزا آقا خان کرمانی بود.
«تفسیر تاریخ سرخ: بررسی انتقادی تاریخ نهضت حسینی»:
این کتاب با موضوع واقعه کربلا از سوی انتشارات پازینه در سال 83 منتشر شده است. در این کتاب ضمن درج زندگی نامه حضرت امام حسین (ع)، نهضت حسینی و قیام عاشورا بررسی شده است.
«جلال حکمت و عرفا»:
این کتاب با موضوع فلسفه اسلامی از سوی انتشارات احیاگران در سال 84 منتشر شده است. در فصل اول، زندگینامه و آثار جلال الدین آشتیانی آمده است. فصل دوم، شامل گزیدهای از مقالات اوست. فصل سوم، مصاحبههایی از وی دربارهی فلسفه درج گردیده است. در فصل چهارم، 4 نامه از استاد همایی و استاد شیخ حسینعلی به ایشان فراهم آمده. فصل پنجم، اندیشههای استاد جلال الدین آتشیانی نقد و بررسی میگردد و فصل ششم، دست نوشتههایی از وی به طبع رسیده است.
«مناسبات دین و فرهنگ در جامعه ایران»:
این کتاب با موضوع دین و فرهنگ از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات در سال 84 منتشر شده است. مجموعه حاضر، حاوی مقالاتی در زمینهی دین و فرهنگ از 27 نویسنده مختلف است.
«قم از نگاه بیگانگان»:
این کتاب با موضوع سیر و سیاحت از سوی موسسه زائر آستانه مقدسه در سال 84 منتشر شده است. در کتاب حاضر که به مناسبت کنگره بزرگداشت شخصیت حضرت فاطمه معصومه (ع) و مکانت فرهنگی قم منتشر شد، شامل گزارشها و نوشتههای سیاحان خارجی دربارهی شهر قم است که در سفرنامههای آنها منعکس شده و به زبان فارسی ترجمه شده است.
«سفر به هفت وادی عشق»:
این کتاب با موضوع حج از سوی انتشارات احیاگران در سال 87 منتشر شده است. مطالب این کتاب حاصل مطالعه و مشاهده در سیر و سفری معنوی و روحانی است. در این سفر جلوهها و معنویتهای حج برای نویسنده تجسم واضحتری مییابد و او به اختصار گزیدهای از این اسرار باطنی و منازل عرفانی حج و نقش مناسک و اعمال آن را در وحدت اسلامی و آزمایش و صداقت و پاکسازی انسانها بیان میکند.
«احیای ارزشها در نهضت عاشورا»:
این کتاب با موضوع واقعه کربلا از سوی موسسه بوستان کتاب در سال 90 منتشر شده است. مطالعه و کندوکاو سیره و نهضت امام حسین (ع) بهمنظور کشف ویژگی احیاگری آن است. در این اثر به مباحث زیر پرداخته است: اصلاحطلبی در نهضت حسینی، حسین (ع) طلایهدار نهضت احیای فکر دینی، معیارهای احیای دین و اصلاح جامعه در کتب عاشورا، حماسه حسینی در اندیشه شهید مطهری، مبارزه با خشونت و خودکامگی در نهضت حسینی و در نهایت تحریفها و انحرافها در تاریخنگاری عاشورا.
«دینپژوهی در جهان معاصر»:
این کتاب با موضوع دین از سوی موسسه بوستان کتاب در سال 90 منتشر شده است. در این اثر مقالات متعدّدی در موضوع دینپژوهی مانند طبقهبندی شبهات دینی، اقتضائات دینپژوهی در عصر جدید و بایستهها و آسیبهای متوجه دین و دینپژوهی، خاستگاه دین، نسبت بین علم و دین، ایمان و دینشناسی تاریخی، نواندیشی دینی معاصر و رسالت حوزه، روششناسی تحقیقات در علوم اجتماعی و اینترنت و نیازهای دینی ارایه شده است.
«شناختنامه تفاسیر: مقالاتی در شناخت تفاسیر قرآن کریم»:
این کتاب با موضوع علوم قرآنی از سوی موسسه بوستان کتاب در سال 92 منتشر شده و مجموعهای از مقالات مرتبط با موضوع شناخت تفاسیر قرآن کریم است. ترجمه قرآن به زبانهای اروپایی، نگاهی به تفسیرهای موضوعی معاصر، ویژگیهای المیزان، پژوهشی در تفسیر علمی قرآن کریم، وجوه تمایز تفسیرهای معروف، مقدمهای بر مباحث تفسیری سیدمرتضی، سیمای کلامی تفسیر تبیان، تفسیر ابنماهیار، نکتههای بلاغی در تفسیر طبری، تفسیر رمزی کعبالاحبار، مفسران نامدار قرن و شأن نزولهای مجعول زمینهساز تفسیرهای ناروا از قرآن، عناوین برخی از مقالات این مجموعه را تشکیل داده است.
«جنبشهای فکری و دینی در جهان اسلامی معاصر»:
این کتاب با موضوع اسلام – تجدید حیات فکری از سوی انتشارات ادیان در سال 96 منتشر شده و مجموعه پیشرو به جنبشهای فکری و دینی در جهان اسلامی و بنیانها و سیر تحوّلات بیداری اسلامی در 9 فصل پرداخته است. جنبش بیداری در عثمانی و ترکیه جدید، در شبه قاره هند، عربستان صعودی، مصر، سودان، لیبی، الجزایر، تونس و در مراکش به صورت مجزا مورد بررسی قرار گرفتهاند.
«تفسیر تاریخ عاشورا»:
آخرین کتاب منتشر شده مرحوم صاحبی با موضوع حسینبنعلی (ع) همزمان با ایام عاشورای شهریور ۱۳۹۷ توسط موسسه بوستان کتاب منتشر شد. این اثر یک پژوهش گسترده در زمینه عاشورا است و به این مسئله که تأثیرگذارترین و شورانگیزترین حماسه در طول تاریخ بشری که باعث به وجود آمدن آئینها و فرهنگهای مختلف شده است میپردازد. مؤلف با یک نگرش در مورد تغییر و تحول در جامعه اسلامی، زوایای انحراف مسلمانان را بیان نموده و در ادامه با بیان مقدماتی در باب علل ظهور واقعه عاشورا، راهبرد سیاست حسینی را نیز در رقم خوردن واقعه عاشورا موثر میداند.
برخی از مقالات به چاپ رسیده ایشان:
ارتباط نظام آموزشی حوزه و دانشگاه
اسلام و اندیشه سیاسی معاصر
برگی از تاریخ پزشکی در تمدن اسلامی
تسامح در نقادی
حماسه حسینی در آینه اندیشه شهید مطهری
دانش گستری در تهران اسلامی
رویکردهای فکری و فرهنگی جهان عرب
ستیزه ها و آمیزه ها در روند اندیشه توحیدی
سیر تحول فلسفه سیاسی در اسلام
فریادی در سکوت
فلسفه سیاسی از دیدگاه علامه طباطبایی
قم از نگاه بیگانگان
کارنامه ده ساله کیهان اندیشه
کسروی و مخدوش گری در اندیشه اسلامی
کیهان اندیشه و حوزه های علمیه
مبانی اندیشه اصلاح طلبی
مطلع
مقتل و مقتل نگاران
منطق حسینی، رویارو با خشونت و خودکامگی اموی
نقش امام خمینی در تدوین و تنقیح فلسفه سیاسی
نقش اندیشه توحیدی در اصلاح اجتماعی
نقش توحید در اصلاح اجتماعی
همسازگری مرجیان با امویان
