حجت الاسلام والمسلمین علی عندلیبی در درس خارج فقه بورس و اوراق بهادار که در تاریخ ۱۳ آذر در مدرس مرحوم آیت الله تبریزی برگزار شد، به بررسی اشکالات دیگری نسبت به دلیل دوم قرارداد آتی به معنای معاهده پرداخت و در صدد پاسخ به آنها برآمد.
وی در نهایت نسبت به دلیل دوم گفت: در روایات ذکر شده با توجه به ارتکاز متشرعه، منظور از اختیارات در تصرف در اموال، تنها همان اموری است که شارع تجویز کرده است، یعنی همان اختیارات مشروع تا زمان فوت ادامه دارد و آزاد هستید که هر کدام را خواستید انجام دهید. نه اینکه این روایت مشرّع باشد و هر تصرفی که خواستید انجام دهید، را مشروع کند.
حجت الاسلام والمسلمین عندلیبی در ادامه به بیان دلیل سوم برای این قرارداد پرداخت و ضمن بررسی سندی و دلالی حدیث مورد استناد، به اشکالات دلیل مورد نظر نیز پرداخت و اظهار داشت: قاعده سلطنت سومین دلیلی است که فقها آن را ذکر کردند که مستفاد از روایت پیامبر خدا است. در صورتی میتوانیم به این روایت استناد کنیم که اولاً سند حدیث معتبر باشد و ثانیاً روایت در مورد بحث ما ظهور داشته باشد.
وی در ادامه دلیل چهارم قرارداد آتی به معنای معاهده را مورد بررسی قرار داد و یادآور شد: آیه «النبی اولی بالمومنین من انفسهم …» به عنوان دلیل چهارم مطرح می شود. این آیه اشکال واضحی دارد و مدعای ما را ثابت نمی کند.
استاد درس خارج حوزه علمیه قم ضمن پرداختن به دلیل پنجم گفت: روایات باب تفویض دلیل دیگری نسبت به موضوع مورد بحث است اما همان اشکالاتی که قبلاً گفته ایم در اینجا نیز وارد است فلذا این تفویض نیز مثل همان حدیث سلطنت، در حیطه و مقررات شرعی می باشد.
وی به آخرین دلیل قرارداد آتی به معنای معاهده اشاره کرد و گفت: بنای عقلاء دو نوع دارد؛ سیره های مستحدث و غیر مستحدث. اگر مبنای ما در بنای عقلاء این باشد که اولاً سیره ها نوعاً امضا شده است و ثانیاً امضای شارع به کبرای کلی نیز تعلق گرفته است و منحصر در امضای عمل خارجی نیست، این دلیل برای مدعا ما که اثبات صحت و لزوم قرارداد آتی به معنای معاهده بر معامله در آینده می باشد، تمام است.
حجت الاسلام والمسلمین عندلیبی در پایان دو دلیل از ادله ششگانه را به عنوان مهم ترین دلایل ذکر کرد و گفت: دلیل اول (تمسک به عموم آیه اوفوا بالعقود) و دلیل ششم (تمسک به بنای عقلا) می باشد و طبق این دو دلیل می توان مشروعیت قرارداد آتی به معنای معاهده بر معامله در آینده را اثبات کرد.
متن کامل تقریر را می توانید از اینجا بارگیری و مشاهده کنید.
