کتاب خاطرات مستند استاد خسروشاهي درباره: دكتر ابراهيم يزدي

اين كتاب از يك مقدمه و هفت بخش تشكيل شده است: 1. يادي از مبارزي مسلمان، صبور و شكور؛ 2. نامه­ ها ـ مكاتبات؛ 3. ملحقات؛ 4. پيوست­ ها (تصحيح تاريخ، نامه به راشد الغنوشي و زندگي­نامه دكتر ابراهيم يزدي)؛ 5. تصاوير و اسناد؛ 6. پيوست ويژه: چند نمونه از نامه ­هاي امام خميني به مرحوم دكتر ابراهيم يزدي به هنگام اقامت در آمريكا؛ 7. فهارس اعلام، اماكن و كتب.

استاد خسروشاهي در مقدمه كتاب مي ­نويسد: «محتواي ده ­ها نامه به دست آمده كه بين من و دكتر يزدي رد و بدل شده است، نشان دهنده چگونگي تبادل فكري يك طلبه از حوزه علميه قم و يك دانشجو از دانشگاه تهران ـ مقيم آمريكا ـ است كه امروزه مي ­توان آن­ها را بازگو كننده بخشي از تاريخ معاصر و نوع هماهنگي شخصيت­ هاي فكري ـ فرهنگي در قرن پيشين ناميد.(ص11)

مباحث مطرح شده در اين نامه­ ها زياد گسترده و متنوع است و مسائل كلي و جزئي دين، جامعه، مبارزه، تبليغ، ايدئولوژي، فرهنگ و… را شامل مي ­شود. استاد خسروشاهي در ادامه مقدمه مي­ نويسد: «با تأمل در لايه­ هاي اين نوشته­ هاي چند وجهي و چند طيفي، مي ­توان چندين سير را در مطاوي آن­ها مورد بررسي قرار داد: سخن در ابتدا يا نامه ­هاي نخستين، كاملاً صبغه دوستي و فرهنگي دارد، اما به تدريج به سمت سياست و تحولات سياسي و اجتماعي مايل مي­ شود و با گذر زمان، به نوعي هم ­انديشي و همفكري در جهت مبارزه و اصلاح­ طلبي تبديل مي ­شود… روح اصلاح ­طلبي و تلاش براي تغيير ايجاد تحول در جامعه و نهادهاي مذهبي ـ سياسي، در همه نامه­ ها و مكاتبات آشكار است و در واقع هيچ نامه ‏اي خالي از دغدغه ­هاي بزرگ فرهنگي، اجتماعي و سياسي نيست.»(ص12)

استاد خسروشاهي معتقد است كه در مجموع اين نامه ­ها، به نوبه خود بخشي از تاريخ مبارزاتي حوزه و دانشگاه را در خود جاي مي­ دهد و حاوي مسائل اساسي مبارزه در سال­ هاي پيش از انقلاب است… اين­كه دو طرز تفكر مختلف، چگونه با كنار گذاشتن تفاوت­ ها، وحدت مي­ يابند و اين­كه چگونه در دل اتحاد، عوارضي از اختلاف فكر و اختلاف سليقه­ و نقد و اشكال و تفاوت نگاه، جريان دارد.(ص14)

استاد خسروشاهي در ادامه مقدمه مي ­نويسد: من در اين دوران (دوستي و ارتباط) در همه امور با دكتر يزدي و دوستانشان، همفكر و همراه نبودم، ولي در صداقت آنان ترديد نداشتم و علي­رغم مخالف بودن در پاره­ اي برداشت­ ها و سياست­ هاي در پيش گرفته شده، به تفاهم و اخوت اسلامي ادامه داديم و اين اختلاف فكري را مجوزي براي دشمني نمي­ دانستيم…

ايشان و دوستان ديگر را هرگز خارج از دايره اخوت اسلامي نمي­ دانستيم و اشتباهات آنان را تذكر مي ‏داديم كه يا به نتيجه مي­ رسيد و يا هركس با تشخيص خود به راه خود ادامه مي­ داد و اصولاً از آغاز خلقت هم قرار نبوده كه با همه يكسان فكر كنند!»(صص 19-20)

«عناوين كلي نامه ­هاي رد و بدل شده استاد خسروشاهي و دكتر يزدي»

قسمت عمده نامه ­هاي رد و بدل شده استاد خسروشاهي و دكتر يزدي در طول ساليان دراز و از بلاد مختلف قم، تهران، تبريز، نجف، كربلا، مكه، مدينه و… نوشته و ارسال شده و توسط آقاي دكتر يزدي نگهداري شده بود كه در مجموع خاطرات 10 جلدي خود ـ چاپ آمريكا ـ آن­ها را آورده است و تعدادي هم در بين اوراق استاد خسروشاهي به دست آمد كه در اين كتاب به عنوان «ملحقات» آمده است.

عناوين كلي نامه ­ها بدين صورت است: تنظيم مباحث فكري؛ يك ضرورت، تبادل فرهنگي و كتاب، چه بايد كرد؟، درباره نشريات مؤسسه در راه حق، بي‏ برنامگي­ حوزه ­ها، اعلام وصول كتاب­ ها و نشريات، نقدي بر نشريه در راه حق، دعوت به نجف، جلسه دانشجويان مسلمان در بيروت، اشاره ­اي به مشكلات جامعه و نهضت اسلامي، اخبار مبارزان انقلابي، تقدير درباره نشريات در راه حق، اسلام و جامعه؛ گزارش سمينار بين ­المللي درباره اسلام و جامعه در دنياي جديد در نيجريه، نامه­ اداري مكتب اسلام، مراجعت از سفر عراق، انتشار كتابي جديد درباره زن و مرد، شهادت سيد قطب در مصر، رايزني درباره سفر به اتريش، پيشنهادهايي درباره نشريات مذهبي، سفر حج، ارسال نشريات جديد، جنايات رژيم بعث عراق، كتابي درباره سيد جمال­ الدين اسدآبادي، درباره كتاب بانو نيكي آر كدي، آمار مسلمانان جهان، معرفي افراد ايراني به انجمن اسلامي دانشجويان در آمريكا، معرفي انگليسي دارالتبليغ، ضربه منافقين و وضع ايران، اهداي كتاب­ هاي اسلامي، مبادله كتاب، تكليف ما با منافقين چيست؟، ضرورت همكاري با جوانان، مفقود شدن كتاب در مجلس سنا (درباره نامه ­ها و اسناد سيد جمال ­الدين اسدآبادي).

در بخش ملحقات كه نامه­ هاي اين بخش در مجموعه خاطرات دكتر يزدي نيست و در بين اوراق و اسناد استاد خسروشاهي به دست آمده است: نامه­ هايي با موضوعات زير مي­ آيد: در آرزوي تحول اساسي، فعاليت مسيحيت اشتراك مجله مكتب اسلام، ارسال نشريات، درباره نامه سيد جمال، طرحي براي آرم دارالتبليغ، اسلام و مسيحيت، گزارش نشست سالانه انجمن اسلامي دانشجويان در آمريكا و كانادا ـ گروه فارسي­ زبان، ضرورت كار مثبت درباره مسيحيت، كتاب درباره زندگي ائمه (عليهم السلام)، درباره روابط زن و مرد، پاسخي از مهندس محمد متوسلي، نامه يك مسلمان آمريكايي و همكاري با مكتب اسلام.

«نمايندگي امام خميني در غرب»

استاد خسروشاهي با بيان زندگي و تحولات زندگي دكتر يزدي مي­­ نويسد: «دكتر يزدي… در اواخر سال 1339 به آمريكا رفت و در آن­جا ضمن ادامه تحصيل در دانشگاه ­هاي معروف به خدمات اسلامي، به ويژه فعال­ سازي انجمن اسلامي دانشجويان ـ گروه فارسي ­زبان ـ پرداخت و در اواخر همين دوران بود كه به نمايندگي امام خميني در غرب به طور مكتوب مفتخر گرديد و تلاش خستگي­ ناپذيري را در سطح اروپا و آمريكا انجام داد.»(ص 35)

«آموزش چريكي در مصر»

استاد خسروشاهي مي ­گويد: «دكتر يزدي به همراهي شهيد دكتر مصطفي چمران و برادر ارجمند مهندس محمد توسلي، از آمريكا براي آموزش برنامه­ هاي چريكي و نبرد مسلحانه، به مصر ـ قاهره ـ رفتند و فعاليت­ هاي زيادي را انجام دادند كه در خاطرات خود به چگونگي آن­ها اشاره دارد و اين­جانب هم در كتاب «امام خميني و عبدالناصر» به شرح آن پرداخته­ ام.»(ص 38)

«دكتر يزدي، مسلماني مبارز و معتقد به مباني اسلامي»

استاد خسروشاهي درباره دكتر يزدي مي ­نويسد: «دكتر يزدي مسلماني مبارز، معتقد به مباني اسلامي، عامل به احكام شرع و انساني سليم و صبور و شكور بود… او در دوره پس از پيروزي انقلاب، مسئوليت‏ هايي را پذيرفت و در كنار انقلاب قرار داشت و علي­رغم نشر تهمت­ ها و ناسزاها و اكاذيب، هرگز در مقام پاسخگويي خشن برنيامد و به اپوزيسيون معارض و معاند بدل نشد… درست است كه او مانند مرحوم مهندس بازرگان، افكار و عقايد خاص خود را داشت و انتقاداتي به بعضي از عملكردهاي دولت، در مراحل مختلف پس از انقلاب، به ويژه مسأله جنگ داشت، ولي هيچ وقت از خط اعتدال و مراعات موازين شرعي ـ اخلاقي دور نشد و همواره تا آخر زندگي به امام و انقلاب وفادار ماند.»(صص 51 و 52)

«ملاقات با دكتر يزدي و گله از انحصارگرايي انقلابيون»

استاد خسروشاهي در انتهاي بخش اول كتاب به يكي از ديدارهايش با دكتر يزدي مي­ پردازد و مي­ نويسد: «پس از چند سال و بازگشت دكتر يزدي از آمريكا، براي عيادت ايشان به منزلش در خيابان ولي‏عصر(عج) كوچه تورج رفتم… صحبت­ ها و گفتگوها طولاني شد و ايشان اشاره به «انحصارگرايي» دوستان انقلاب كردند و من گفتم كه آغازگر انحصارطلبي خود دوستان مسلمان­ ملي­ گرا بودند كه دو كابينه دولت موقت حتي وزارت دادگستري و وزارت ارشاد را نخواستند به روحانيون بدهند… و بعد خيابان­ هاي گوناگوني را حتي به نام كريم پورشيرازي مي­ ناميدند و علي­رغم تلاش من كه نماينده حضرت امام در وزارت ارشاد ملي بودم، نام گذاري خياباني به نام آيت ­الله كاشاني كه خواست مردم توسط ارشاد و اينجانب بود، را نپذيرفتند و طولاني­ ترين نام خيابان­ هاي شهر، ناگهان نام آقاي دكتر مصدق را بر خود گرفت و… هكذا… و نتيجه اين نوع انحصارطلبي، انحصارطلبي ­هاي متضاد بود كه بعداً به وجود آمد… دكتر يزدي به همه حرف­ ها و انتقادهاي من با سكوت كامل گوش داد و خيلي آرام گفت شايد هم در بعضي موارد حق با شما باشد، ولي اين راه و رسم انساني و اخلاقي اي نيست كه كساني را كه يك عمر در راه انقلاب و اسلام مبارزه كرده ­اند كنار بگذارند… كه البته من هم اين حرف ايشان را تأييد كردم.»(ص 54)