شیخ الازهر با هدف تقریب مذاهب به نجف میرود
محمدجواد معموری
برخی نیروهای فعال در منطقه تلاش داشتند از مبارزه نیروهای داوطلب مردمی در عراق، موسوم به الحشد الشعبی، با داعش بهرهبرداری سیاسی کنند، و آن را جنگ مذهبی میان شیعه و سنی نشان دهند که با واکنش حکیمانه و منطقی مرجعیت نجف مواجه شد، و در پی آن، شیخ الازهر اعلان کرد به هدف تقریب مذاهب و بررسی راههای مبارزه با تروریسم به عراق خواهد رفت.
به گزارش دینآنلاین، چندی پیش، الازهر مصر در اظهار نظری عجیب، گروههای داوطلب مردمی موسوم به الحشد الشعبی را متهم به جنایت علیه بشریت و کشتار بیگناهان کرد. الحشد الشعبی متشکل از نیروهای داوطلب مردمی از میان شیعیان و مسیحیان و اهل سنت است که به کمک ارتش عراق، مشغول آزادسازی شهرهای اشغالی توسط داعش هستند.
موضعگیری الازهر علیه مبارزان با داعش همسو با رویکرد دخالتآمیز برخی کشورهای منطقه در تضعیف دولت ملی عراق و تمامیت ارضی آن بود تا حدی که برخی الازهر را متهم به دریافت مبالغی از کشور سعودیه در ازای چنین موضعگیری تندی کردند.
طاهر هاشمی، دبیر مجمع جهانی اهل بیت، در همین راستا اعلان کرد که الازهر در محکومیت نیروهای مردمی عراقی، از تمایلات آمریکایی عربستان سعودی جانبداری کرده است. وی ادعا کرد که عربستان در برابر ویرانگری داعش در سطح جهان، مجبور به موضعگیری شده است؛ با این حال، بر دشمنی خود با محور «تهران – بغداد – دمشق» تأکید میکند.
این عضو مجمع جهانی اهل بیت، سه حکومت بالا را محور مقاومت نامید، و اضافه کرد الازهر در دشمنی دیرینه خود با این محور سه گانه، به سمت عربستان سعودی متمایل شده است و همه را شیعه میپندارد.
با این حال، تنها جانبداری از عربستان سعودی، سبب چنین واکنشی از سوی الازهر نسبت به مبارزان با داعش نبود. بیشک نیروهای مردمی، نقش برجستهای در مبارزه با داعش و آزادسازی شهرهای عراقی داشتند و دارند، اما اموری نیز در حاشیه این وقایع رخ داد که صداهای مخالف را برانگیخت.
در شرایطی که نیروهای نظامی عراق از آموزش و آمادگی چندانی برخوردار نبودند، و به فرماندهان خود نیز اعتماد نداشتند، آیتالله سیستانی تمام عراقیانی که قادر به حمل سلاح بودند را به همکاری با ارتش و مقابله به خطر دولت اسلامی فراخواند. همکاری نیروهای داوطلب مردمی با ارتش عراق، حساسیتهای فرقهای را در میان اهل سنت، و برخی کشورهای منطقه برانگیخت که نگران تسلط شیعیان و پاکسازی مذهبی بودند.
این حساسیتها از دو جا ناشی میشد: ابتدا تعداد بالای شیعیان در میان داوطلبان بود و سپس پشتیبانی مالی و لجستیکی ایران از آنان. البته این حساسیتها که بیشتر سیاسی بودند، تا حدی ریشه در واقعیت موجود در جنگ علیه داعش نیز داشت. سازمان دیدبان حقوق بشر در گزارشهای متعددی که از شهروندان اهل سنت عراقی تهیه کرده بود، دلایلی مبنی بر اعمال خشونت علیه اهل سنت عراق عرضه کرد.
سازمان دیدبان حقوق بشر، از هر دو طرف درگیر در عراق خواست تا به قوانین بینالملل پایبند باشند، و نسبت به جان شهروندان تعهد نشان دهند. همچنین از ارتش و نیروهای مردمی خواست تا اسیران را به زندانهای رسمی و زیر نظر وزارت دادگستری منتقل کنند.
در پی همین دست گزارشها بود که آیتالله سیستانی در بیانی دیگر، هر گونه جنایتی را که نیروهای مردمی مرتکب شدند، محکوم کرد، و به حرمت جان و مال تمام شهروندانی فتوا داد که در مناطق جنگی، گیر افتادهاند. همچنین تصریح کرد که دفاع از جان هموطنان باید بخشی از دفاع از وطن باشد.
از سوی دیگر، مخالفتهایی نیز بر سر حضور ایرانیان در این جنگ صورت گرفت. مسرور بارزانی، رییس سازمان اطلاعات اقلیم کردستان از نقش نیروهای مردمی و آینده آنها پس از اتمام جنگ ابراز نگرانی کرد. به ویژه که پیروزیهای آنان را به سبب پشتیبانی مالی و لجستیکی ایران میدانست.
بنا به اظهار نظر مسرور بارزانی، نیروهای مردمی، موسوم به الحشد الشعبی، هر چند که از شیعیان و مسیحیان و اهل سنت تشکیل شدهاند، ولی زیر پرچمی میجنگند که صد در صد عراقی نیست. همچنین ایاد علاوی، نائب رییس جمهوری عراق نیز نسبت به افزایش نفوذ ایران در عراق با حمایت از شبهنظامیهای سپاه بدر و عصائب اهل حق اظهار نگرانی کرده بود.
ترکیه نیز از حضور نظامی ایران در عراق ابراز نگران است. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، گفته است که ایران در صدد تسلط بر خاورمیانه است و افزوده است که حکومت ایران باید درک کند که چنین وضعیتی تحمل نخواهد شد و باید نیروهای خود را از یمن، سوریه و عراق خارج کند.
به نظر میرسد الازهر تحت تأثیر همین موج فزاینده مخالفت با الحشد الشعبی و حمایت ایران از آن بود که چنین موضعگیری تندی علیه گروههای داوطلب مردمی انجام داد، و در بیانیهای، خواستار توقف کشتار اهل سنت عراق، و تجاوز به آنها، به بهانه مبارزه با داعش شد، و الحشد الشعبی را متهم به جنایتهای وحشیانه در مناطق سنینشین کرد.
با این حال، پیشوایان مذهبی در عراق، با حکمت و دوراندیشی نسبت به بیانیه الازهر واکنش نشان دادند. از یک سو، جماعت علمای اهل سنت عراق به طور کلی ادعاهای الازهر را رد کرد، و اعلان کرد اگر هم موردی از اعمال خشونت باشد، قابل تعمیم بر کل نیست؛ و از سوی دیگر، شیخ بشیر نجفی، از مراجع تقلید نجف اشرف، و دیگران، اظهار نظر الازهر را غیرمنصفانه خواندند، و از شیخ الازهر دعوت کردند به عراق بیاید تا از نزدیک شاهد واقعیت امر باشد.
پیش از این نیز، مرجعیت عراق از شیخ الازهر برای دیدار از نجف دعوت کرده بود. سفیر مصر در جریان زیارت از نجف در سال ۲۰۱۳ میلادی، با سه تن از مراجع شیعه، آیات عظام محمد اسحاق فیاض و بشیر نجفی و علامه سید محمد بحر العلوم دیدار داشت، و پس از همین دیدار بود که اعلان کرد مرجعیت نجف، از شیخ الازهر دعوت کردهاند به نجف بیاید تا در مورد برخی امور دینی به بحث و تبادل نظر بپردازند.
در ابتدای سال میلادی جاری نیز مشاور شیخ الازهر، دکتر محمد مهنا اعلام کرده بود که احمد الطیب، شیخ الازهر، به زودی به دعوت مرجعیت نجف پاسخ خواهد داد و به عراق سفر میکند. او که در کنفرانسی مطبوعاتی پس از ملاقات آقای حیدر العبادی، نخست وزیر عراق با دکتر احمد الطیب سخن میگفت، اظهار داشت که عراق، کشور بزرگی با پیشینه تاریخی بسیار است، و هر چه در عراق رخ میدهد، بر کام همه ما وارد میآید. وی ادامه داد که شیخ الازهر منتظر نمیماند تا اوضاع از این بدتر بشود، بلکه به هدف تقریب بین مذاهب و تلاش برای اتحاد عراقیان، به نجف خواهد رفت.
دکتر احمد الطیب بار دیگر در هجدهم مارس، پس از دعوت دوباره مرجعیت نجف از او، اعلام کرد: آمادهام به عراق بروم و با بزرگان دینی آن کشور درباره تقریب میان اهل سنت و شیعیان و مبارزه با گروههای تروریستی از جمله داعش، گفتگو کنم.
دیدار احمد الطیب از عراق، میتواند اتفاق مهمی در مبارزه با دولت اسلامی موسوم به داعش و تقریب بین مذاهب اسلامی و محو طائفهگری در عراق باشد. در این بین، دوراندیشی و رفتارهای حکیمانه مرجعیت شیعی در نجف، مانع از بهرهبرداریهای سیاسی از جنگی شد که هدفی غیر مذهبی دارد، و در راستای دفاع از انسانیت و تمامیت ارضی کشور عراق است. با ادامه این رویکرد از سوی بزرگان مذهبی دو طرف، میتوان امیدوار بود که اختلافات مذهبی، بیش از این، بازیچه اهداف سیاسی قرار نگیرد.
