رؤیت هلال، از اختلاف تا واکنشها: اختلاف مبنا در رؤیت هلال و در نتیجه اثبات حلول ماه در بین مراجع اگرچه امری کاملا فقهی و ریشهای تاریخی دارد، اما در برخی از ایام سال مانند روز عید فطر مورد توجه جدی جامعه قرار میگیرد.
آنگونه که در برگهای تاریخ موجود است، این اختلاف نظر بین مراجع تقلید که به مبنای فقهی آنان برمیگردد، همیشه بوده و خواهد بود. چه آنکه رهبر معظم انقلاب نیز در یکی از سخنرانیهای خود این اختلاف را طبیعی دانسته و توصیه نمودند نباید این اختلاف را بزرگ کنیم. اما نوع واکنشها به این اختلافنظر میتواند از جهات مختلف مهم باشد.
– بخش عمدهای از متدینین که مقلد چند تن از مراجع تقلید هستند، اگرچه در ابتدا دچار تحیر میشوند، اما براساس اعتقاداتی که دارند و پس از تحقیق و سوال به وظایف خود عمل میکنند. برخی احتیاط کرده و در یومالشک با خروج از شهر افطار میکنند. برخی دیگر ممکن است نظر حاکم را حجت بدانند و بدان عمل کنند. عدهای نیز براساس نظر مرجع تقلید خود همچنان امساک کرده و روز سیام را آخرین روز ماه مبارک رمضان میدانند. همهی این افراد به خاطر ریشهی دینی و اعتقادی که دارند به وظیفه خود عمل میکنند و همهگی ماجور هستند.
– عدهای قلیل از فعالان مذهبی یا سیاسی که در هر اتفاق یا چالشی، تلاش میکنند مردم و جامعه را در مقابل نظام قرار دهند، در این موضوع نیز فرصت را مغتنم شمرده و اساسا اختلاف مراجع را سیاسی عنوان میکنند. البته اختلاف از دیدگاه این گروه زمانی وجود دارد که مراجع تقلید نظری متفاوت از دیدگاه رهبر معظم انقلاب داشته باشند و در شرایط دیگر مانند اتفاق نظر همه مراجع با رهبری سکوت مطلق میکنند. برخی این دیدگاه را ترویج میکنند که حوزههای علمیه و مراجعی که در رویت و اثبات هلال اختلاف نظر دارند، چگونه میتوانند پاسخگوی نیازهای روز جامعه باشند!
ایرادات این افراد به قدری مضحک و بیاساس است که هیچگاه مورد توجه اهل فهم حتی جریان اپوزوسیون هم قرار نمیگیرد.
– بخش سوم واکنشها به طیفی از افرادی که وابستگی و تعلق خاطر خاصی به انقلاب دارند، مربوط میشود و به خاطر عدم اطلاع کافی از مسائل فقهی، تصور میکنند این اختلاف نظر تضعیف جایگاه حاکم و ولیفقیه است و برخی سخنان نسنجیده را ابراز میکنند. اما عدهای دیگر از افراد خبره و اهل فن حوزوی و فقهی نیز در واکنشهایی هرگونه نظر متفاوت از ولی فقیه و حاکم را غیرموجه و عمل بدان نظرات را حرام عنوان کردهاند. ناگفته پیداست که ارائه نظریه فقهی امری بدیهی است و این عده چنانچه نظرات خود را در فضایی کاملا علمی ارائه دهند، باعث رشد علمی خواهد بود، اما بیان آن در قالب بیانیه نهتنها کمکی به رشد علمی حوزویان نمیکند، بلکه باعث تشویش فضای جامعه میشود.
بد نیست در پایان به اتفاق خوبی که در سالهای اخیر بین مراجع تقلید و دفتر رهبر معظم انقلاب رخ داده اشارهای کنیم. براساس رویهی چهل سالهی اخیر، نظر ولی فقیه در اعلام روز عید فطر مبنای مراکز رسمی و صداوسیما بوده و اغلب مردم نیز بدان عمل میکنند. اما در برخی سالها که برخلاف رهبری برخی مراجع ماه مبارک را ۲۹ روزه دانسته و اقدام به برگزاری نماز عید میکردند و دفتر نیز تلاش زیادی برای اطلاعرسانی انجام میداد که باعث تشویش خاطر بسیاری از مردم بود.
اما در ده سال اخیر و به همت برخی از فضلا از جمله حجتالاسلام والمسلمین فلاحزاده و بزرگواری و همراهی مراجع عظام تقلید بنا بر این شد که در صورت اختلاف نظر مراجع با رهبری، دفاتر مراجع در قم یا شهرستانها اقدام به برگزاری نماز ننمایند و تنها در پاسخ به سوال مقلدین، نظر مراجع تقلید را بیان نمایند.
رهبر معظم انقلاب نیز در سخنان خود در سال ۱۳۸۸ به این نکته اشاره کرده و فرمودند: «ما این اختلاف را خیلی بزرگ نکنیم؛ چه اهمیتی دارد؟ چه اشکالی دارد؟ یک نفری است، فتوائی دارد یا مقلدینی هم دارد، یا ندارد و طبق فتوای خودش عمل میکند. منتها البته امسال هم مشاهده کردید، با اینکه بعضی از آقایان بزرگ و محترم و مراجع عظام نظرشان نظر دیگری بود، هیچ تظاهری به این نظر مخالف انجام نگرفت؛ شما ملاحظه کردید. این خیلی چیز مهمی است؛ این خیلی چیز عظیمی است؛ خیلی باید قدردانی کرد. اینجور نبود که حالا یک نماز عید روز یکشنبه تشکیل بشود، مثلاً در اصفهان یا در مشهد یا در تهران یا جای دیگر، یک نماز عید هم روز دوشنبه. همچین کاری اتفاق نیفتاد؛ این خیلی مهم است.
خوب، بزرگان انصافاً – همینطور که همیشه عقیدهی ما بوده و الان هم هست – به مصالح نظام، به مبانی نظام خیلی پایبندند، خیلی معتقدند؛ انسان اینها را میبیند؛ و واقعاً باید قدردانی کرد، شکرگزاری کرد.
بنده خیلی از آقایان محترم و بزرگی که فتوایشان هم غیر از آن چیزی بود که مبنای حکم ما بود، متشکرم، اما در عین حال، به مخالفت تظاهری نکردند؛ این خیلی چیز مهمی است»
این همراهی و همدلی مراجع عظام تقلید برای آنانی که در فضای حوزه حضور دارند، پیام بزرگی دارد و جا دارد ما نیز از این اقدام سپاسگزاری کنیم.
مطالب مرتبط: پیشنهاد «شورای رؤیت هلال» آیتالله مکارم و توضیحات آیتالله سیستانی درباره رؤیت هلال
