در مسائل اجتماعى و سياسى ديدگاه هاى مختلفى وجود دارد: گروهى رإى اقليت را ترجيح داده اند و گروهى نيز رإى اكثريت را طرفداران نظريه اقليت ايراداتى بر نظريه اكثريت وارد كرده اند از جمله آنها:
1. حكومت امرى تخصصى است كه بايد به دست صاحبان انديشه و دانايان سپرده شود;
2. مديريت اجتماعى امرى كيفى است; حال آن كه در دموكراسى آنچه مورد توجه است كميت است;
3. در دموكراسى, گرچه آزادى رإى هست رإىها آزاد نيست; بلكه صاحبان قدرت به رإى جهت مى دهند;
4. دموكراسى به معناى حكومت اكثريت است; حال آن كه گاه ـ در بعضى از كشورها ـ كمتر از نصف افراد داراى صلاحيت رإى نيز در انتخابات شركت نمى كنند.
از طرفى, اگر ملاك رإى مردم است, رإى نماينده تنها در برابر موكلانش نافذ است, نه همه مردم
5. افلاطون تنها فيلسوف را شايسته رهبرى مى داند و مى گويد: توده مردم, عاطفى متعصب و غير فن سالارند و سرنوشت جامعه را نبايد بازيچه هوس مردم كرد.
6. آيات قرآن اعتبارى براى رإى اكثريت قائل نيست. به علاوه مطابق مذهب اماميه رإى اكثريت اعتبارى ندارد.
7. اگر فرمان هاى حكومت غير اخلاقى باشد, نمى تواند الزام سياسى بياورد.
8. چه كسى گفته كه احتمال خطاى اكثريت كمتر است؟ با وجود احتمال خطاى اكثريت چه الزام اخلاقى اى براى تبعيت از اكثريت وجود دارد؟
9. مطابق گفتار معصومان, امامت جامعه منصبى نيست كه مردم در آن دخالتى داشته باشند.
ايرادات فوق را مى توان چنين پاسخ داد:
1. تجربه نشان داده است كه در حالت طبيعى, مردم فطرتا به دنبال انتخاب صحيح اند.
2. حكومت و مسائل اجتماعى مربوط به همه مردم است و لذا همه داراى حقوق مساوىاند. به علاوه مى توان ادعا كرد كه رإى اكثر مردم كيفى تر هم خواهد بود.
3. اين كه در دموكراسى ها صاحبان قدرت رإى مردم را مى سازند, اشكالى بر اصل نظريه نيست; بلكه بايد اين اشكال را از بين برد.
4. شركت نكردن مردم اگر به معناى پذيرفتن رإى شركت كنندگان باشد, نتيجه اش آن است كه آنها كه شركت نكرده اند عملا شركت كنندگان را پذيرفته اند و اگر به معناى مخالفت باشد بايد دموكراسى را به گونه اى طراحى كرد كه به استبداد اكثريت منتهى نشود.
5. نمى توان گفت چون مردم نمى فهمند و از اوضاع جهان آگاه نيستند, حق ندارند اختيار امور خود را به دست گيرند. كمال و برترى هيچ فردى كافى نيست كه به ميل خود بر مردمان حكومت كند.
6. آيات قرآنى كه در اين خصوص مورد استناد قرار گرفته اند, ربطى به اعتبار يا عدم اعتبار رإى اكثريت ندارد.
7. قرض بحث ما در جايى نيست كه همه امور, حتى شريعت نيز به رإى گذاشته شود; فرض بحث ما مواردى است كه به مخالفت با شرع منجر نمى شود.
8. بى ترديد ضريب اطمينان در رإى اكثريت بالاتر است.
9. اين كه نظريه امامت, انتخاب امام را بر نمى تابد مطلب حقى است; اما بايد توجه داشت كه تعريف ما از امام و كاركرد آن چيزى است جدا از رياست صرف حكومت.
دلايلى كه طرفداران نظريه اعتبار رإى اكثريت مطرح مى كنند چيست:
1. سيره عقلا: مطابق اين دليل, تقدم رإى اكثريت از باب ترجيح راجح و امرى معقول است. حال آن كه تقدم رإى اقليت ترجيح مرجوح و نامعقول است.
2. قرآن: در آيه 159 سوره آل عمران آمده است: ((و شاورهم فى الا مر)); پيامبر گرامى اسلام فردى كثيرالمشاوره بود.
3. روايات: در كلمات معصومان نيز بر نظر اكثريت در مقام عمل تإكيد شده است.
پى نوشت:
نامه ميبد, :1 بازتاب انديشه, 15.
