امیرالمؤمنین (ع) خطاب به فرزندش «محمد بن حنفيّه» در جنگ «جمل»:
«اگر کوه ها متزلزل شود تو تکان نخور! دندانهایت را بهم بفشار و جمجمهات را به خدا عاريه بده! قدمهایت را بر زمين ميخکوب کن! و نگاهت به آخر لشکر دشمن باشد! نگاهت را به زیر بینداز! و بدان، پيروزى از سوى خداوند است»
شرح کوتاه:
اين كلام مشتمل بر هفت نکته است: دستوری كلّى، پنج ریزهکاریها و جملهای پایانی.
۱- «اگر کوه ها متزلزل شود، تو تکان نخور»؛ در ميدان جنگ، استقامت داشته باش.
۲- «دندانهايت را به هم بفشار»؛ فشردن دندانها
- ترس و وحشت را زايل یا کم میکند
- استخوانهای سَر را محکم نگاه مى دارد و در برابر ضربات، آسيب کمترى میبیند.
۳- «جمجمهی خود را به خدا عاريه بده»؛ آمادگی برای ايثار و شهادت، مایهی شجاعت و پايمردى است.
۴- «قدمهايت را در زمين ميخکوب کن»؛ فکر عقب نشينى و فرار از ميدان را از سرت بیرون کن و در برابر دشمن ثابت قدم باش.
۵- «نگاهت به آخر لشکر دشمن باشد»؛ اين نگاه سبب مى شود که به تمام ميدان احاطه پيدا کنی و محاسبات صحیحِ تهاجمى يا دفاعى اتخاذ کنی.
۶- «نگاهت را به زیر بینداز»؛ نسبت به زیادیِ نفرات و تجهيزات دشمن بیاعتنا باش و از آن چشم ببند.
۷- «نصرت از سوى خداوند است»؛ آنچه گفته شد تنها اسباب ظاهری است، و مهم، اراده خداست که پيروزى از آن سرچشمه مى گيرد؛ به او دل ببند و تکيه کن و موفقيّت نهايى را از قادر متعال بخواه.
